استان کرمان با عبور راهبردی از خامفروشی معادن و تکیه بر ظرفیت نخبگانی، گام بلندی را در مسیر هوشمندسازی زنجیره منابع و شکوفایی اقتصاد دانش بنیان کرمان برداشته است. به گزارش اتحاد ما، سالهاست که نبض اقتصاد استان کرمان با فعالیت معادن عظیم و برداشت از سفرههای آب کشاورزی میزند؛ اقتصادی متکی بر منابع خام که هرچند نام این دیار را بهعنوان پیشران تولید و صادرات کشور بر سر زبانها انداخته، اما همزمان با چالشهای ساختاری چون افت بهرهوری و محدودیتهای شدید اقلیمی دستبهگریبان است.
در این میان، بازتعریف الگوهای توسعه به ضرورتی اجتنابناپذیر بدل شده و شواهد نشان میدهد که این تغییر رویکرد بنیادین، هماکنون به گفتمان مسلط در میان مدیران ارشد و جامعه نخبگانی استان تبدیل شده است؛ چرخشی راهبردی که درست از زمان دگرگونی نگاه سنتی به شرکتهای فناور شتاب گرفت؛ نقطهای که در آن، فعالیتهای فناورانه از پژوهشهای صرفا نظری و گلخانهای فراتر رفت و بهعنوان بازوی اصلی گرهگشایی از چالشهای بومی منطقه شناخته شد.
ایجاد پیوند ساختارمند میان غولهای صنعتی و معدنی استان با هستههای فناور، بهرهگیری هوشمندانه از اهرمهای قانونی نظیر اعتبار مالیاتی و تمرکز ویژه بر مسائل بحرانی از جمله تنش آبی و توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، زیستبوم نوآوری و دانشبنیان کرمان را مستقیما به کانون تصمیمگیریهای کلان اقتصادی هدایت کرده است. این تحول، بستر مناسبی را برای جذب سرمایههای چشمگیر فراهم آورده و نویدبخش تحقق زنجیرههای ارزش پایدار در سراسر پهنه این استان است. ارزیابی تدابیر اجرایی یک سال گذشته در کرمان، از آغاز ریلگذاری نوینی در عرصه اقتصاد دانشبنیان حکایت دارد؛ بستری هدفمند برای همراستاسازی ساختارهای موازی، جبران خلأهای انباشته گذشته و برقراری هماهنگی کامل میان نهادهای اجرایی، بنگاههای بزرگ اقتصادی و استارتاپها که افقی روشن پیش روی دیار کریمان میگشاید.
برگزاری نشست ستاد نوآوری، فناوری و اقتصاد دانشبنیان کرمان با هدف انسجامبخشی به اکوسیستم نوآوری استان
ستاد نوآوری؛ نقطه عطف هماهنگی در اقتصاد دانش بنیان کرمان
تشکیل ستاد نوآوری، فناوری و اقتصاد دانشبنیان (نوفاد) را باید یکی از مهمترین رویدادهای نهادی این دوره در استان کرمان دانست؛ رویدادی که جایگاه کلیدی آن را میتوان بهروشنی در سخنان محمدعلی طالبی، استاندار کرمان، مشاهده کرد. او در مردادماه سال گذشته و در جریان نخستین نشست این ستاد، با تأکید بر لزوم انسجامبخشی به کنشگران این حوزه تصریح کرد که این گردهمایی، نخستین جلسه اختصاصی پیرامون اقتصاد دانشبنیان است که شخصا در آن حضور یافته است. وی یادآور شد که تا پیش از این، بخشهایی از زیستبوم فناوری و نوآوری استان در چنین فضاهایی حضور نداشتهاند؛ درحالیکه ساماندهی و تجمیع توان تمامی بازیگران این بخش در قالب چارچوبی یکپارچه و هماهنگ، نیازی بنیادین بهشمار میرود. این اعتراف صادقانه، نه یأسآفرین بلکه امیدبخش است و عزم جدی مدیریت ارشد استان را برای اصلاح ساختارها نشان میدهد.
محور اساسی این نشست، تمرکز بر همافزایی و کنار نهادن رویکردهای جزیرهای بود. طالبی در این جلسه خاطرنشان کرد که پیشبرد این مأموریت به یک یا دو دستگاه خاص محدود نمیشود، بلکه تمامی بخشها در قبال شکوفایی آن در سطح استان مسئولیت دارند؛ فرایندی که دستیابی به نتایج ملموس در آن منوط به همکاری نزدیک، تضارب آرا و جدیت است و تکروی و مرزبندی میان دستگاهها مانع از تحقق اهداف مشترک خواهد شد. استاندار کرمان همچنین با اتکا به تجربه اجرای طرحهای پایلوت اقتصاد دانشبنیان و راهاندازی کارخانه نوآوری بهعنوان الگویی ملی در استان یزد، ظرفیتها و توانمندیهای کرمان را در ابعاد متعدد حتی فراتر ارزیابی کرد و این خودباوری را سرمایهای زیربنایی در مسیر پیشرفت خواند.
در سوی دیگر، همراهی و استقبال جامعه علمی از این راهبرد تازه از نقاط قوت این حرکت بهشمار میرود. رئیس پارک علم و فناوری استان کرمان نیز با گامی سرنوشتساز و امیدبخش دانستن راهاندازی ستاد نوآوری، فناوری و اقتصاد دانشبنیان، مسیر توسعه پایدار و ایجاد رفاه را در گرو گذار از سازوکارهای سنتی به سمت اقتصاد دانشمحور دانست و تأکید کرد که پیوند نزدیک میان مدیریت ارشد اجرایی و نهادهای علمی، تضمینکننده تداوم این جریان رو به رشد خواهد بود.
همافزایی بنگاههای بزرگ معدنی و صنعتی استان کرمان با هستههای فناور و دانشبنیان
پیوند صنعت و نوآوری؛ همراهی بنگاههای بزرگ با شرکتهای فناور
از نشانههای امیدبخش در عرصه اقتصاد دانش بنیان کرمان، شکلگیری پیوندی واقعی میان صنایع بزرگ و زیستبوم نوآوری است. همراهی شرکت ملی مس، گلگهر و گهرزمین با شرکتهای فناور، نویدبخش یک تحول ساختاری در زنجیره ارزش صنایع استان است؛ تحولی که استاندار در آستانه هفته دولت امسال، در نشست خبری خود با اصحاب رسانه، درباره آن اعلام کرد: «هماهنگیهای مناسبی میان زیستبوم فناوری و نوآوری استان و بنگاههای بزرگ اقتصادی از جمله شرکت ملی مس، گلگهر و گهرزمین شکل گرفته است.»
این همراهی در اردیبهشتماه پارسال نیز با رویکردی عمیق مطرح شده بود؛ جایی که طالبی در مراسم اختتامیه نمایشگاه هفته پژوهش و فناوری استان یادآور شد: «در حوزه اقتصاد دانشبنیان، تحول جدی در نوع ارتباط میان بنگاههای اقتصادی استان با تأمینکنندگان خدمات و قطعات در حال شکلگیری است و بهتدریج شبکهای فعال از شرکتهای فناور و نوآور با حمایت بنگاههای بزرگ مانند مس، گلگهر و خودروسازیها ایجاد میشود تا خدماتی فراتر از استان ارائه دهند.» این بیان، دقیقترین تصویر را از رسالت و افق این همکاریهای مشترک ترسیم میکند.
استفاده از اعتبار مالیاتی برای پروژههای شاخص فناوری، ابزار هوشمندانه دیگری در این مسیر است. استاندار در همان نشست خبری اخیر، از پیگیری استفاده از اعتبار مالیاتی برای اجرای پروژههای شاخص در حوزه فناوری و نوآوری خبر داد؛ رویکردی که با انتقال بخشی از ریسک نوآوری به چرخه اقتصادی، انگیزه سرمایهگذاری در شرکتهای کوچک و دانشبنیان را افزایش میدهد.
همراهی ملی؛ حمایت معاونت علمی ریاستجمهوری از کرمان
اقتصاد دانش بنیان کرمان از پشتوانهای ملی نیز برخوردار شده است. در تیرماه امسال، دیدار استاندار کرمان با حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور، به بررسی راههای توسعه این حوزه در استان اختصاص یافت؛ نشستی که در آن، معاون علمی با تأکید بر ضرورت بهرهگیری از ظرفیت نخبگان استان در حوزههای صنعت، معدن و کشاورزی، توجه ویژه به کرمان و استفاده از ظرفیتهای قانون جهش تولید دانشبنیان و اعتبار مالیاتی را از برنامههای راهبردی این معاونت عنوان کرد.
در این نشست که با حضور شهباز حسنپور، نماینده مردم کرمان و راور در مجلس شورای اسلامی برگزار شد، استاندار کرمان با اشاره به ظرفیتهای علمی، پژوهشی و نخبگانی منطقه، کرمان را یکی از قطبهای اثرگذار زیستبوم دانشبنیان کشور دانست و بر نگاه راهبردی معاونت علمی و بنیاد ملی نخبگان به توانمندیهای بالقوه و بالفعل استان تأکید کرد. این حمایت دوجانبه بیننهادی، پشتوانه و انگیزه مضاعفی را به فعالان این بخش تزریق میکند.
فرصتهای خفته؛ از کشاورزی مقاوم به کمآبی تا گردشگری هوشمند
اقتصاد دانش بنیان کرمان تنها به صنعت و معدن خلاصه نمیشود؛ مدیران استانی با نگاهی چندوجهی، فرصتهای متنوعی را در این حوزه شناسایی کردهاند. استاندار در نشست سال گذشته ستاد نوآوری، چشمانداز این ظرفیتها را چنین تبیین کرد: «امروز به کشاورزی دانشبنیان در استان کرمان نیاز داریم و در زمینه سازگاری با کمآبی نیازمند طرحهای فناورانه و خلاق هستیم؛ همچنین در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر فرصتهای زیادی برای اقتصاد دانشبنیان وجود دارد.»
وی ادامه داد: «گردشگری هوشمند، هوش مصنوعی، صنایعدستی خلاق، آب و محیطزیست مهمترین عرصههای قابل گسترش در اقتصاد دانشبنیان استان کرمان هستند و برای تحقق این اهداف، همافزایی و همپایی دانشگاهها، مراکز تحقیقاتی، پارکهای علم و فناوری، شرکتهای دانشبنیان، بخش خصوصی توانمند، بنگاههای اقتصادی بزرگ و دستگاههای دولتی ضرورتی انکارناپذیر است.»
این تنوع و نگاه فراگیر، مزیت راهبردی کرمان در مقایسه با بسیاری از استانهاست؛ پویایی ارزشمندی که در ابتکارهای نوظهوری همچون «نئوبانک معدنی» نیز متبلور شده و به تصریح مدیریت ارشد استان، میتواند آینده پیشرفت فناورانه منطقه را متحول کند.
روایت اقتصاد دانش بنیان کرمان، داستان دگردیسی یک ظرفیت تاریخی به حرکتی پرشتاب است. استانی که سالها منحصرا به منابع زیرزمینی و طبیعی خود تکیه داشت، امروز در میانه گذاری ایستاده که دانش و تخصص را به ارزشآفرینترین دارایی خود بدل میسازد. همراستایی اراده مدیریتی، ظرفیت نخبگانی، پشتیبانی نهادهای ملی و بلوغ صنایع پیشران، ارکان اصلی این جهش راهبردی را شکل دادهاند. استاندار کرمان همچنین با اشاره به رشد ۱۸ درصدی تعداد شرکتهای دانشبنیان و رسیدن مجموع آنها به ۱۳۴ واحد، احراز رتبه نخست رشد کسبوکارهای دانشبنیان در کشور را گواهی روشن بر بالندگی این پهنه دانست.
کرمان اکنون در نقطهای تاریخی قرار دارد که میتواند الگوی تلفیق ثروت طبیعی با اقتصاد دانشپایه باشد؛ استانی برخوردار از مزیتهای معدنی و صنعتی، سرمایه انسانی برجسته، نهادهای پژوهشی پویا و مزایای قانونی قانون جهش تولید دانشبنیان در کنار تعهد صنایع بزرگ. استمرار این پیوند همافزا با پایداری نهادی، جایگاه کرمان را در سالهای پیش رو بهعنوان یکی از قطبهای بیرقیب زیستبوم نوآوری کشور تثبیت خواهد کرد.