استان کرمان با عبور از سقف ۵۰ درصد پوشش مهارتی، جایگاه خود را به عنوان قطب دوم آموزش فنی و حرفهای کشور تثبیت کرد. اما آیا زیرساختها و حقوق اساتید در هنرستانهای کرمان با این رشد شتابان همگام هستند؟
به گزارش اتحاد ما، تحولات شتابان در بخشهای صنعتی و معدنی استان کرمان، نیازهای زیستبوم آموزشی این استان را به شکلی بنیادین دگرگون کرده است. کرمان به عنوان قطب تولید، معادن و صنایع مادر، بیش از هر زمان دیگری به تکنسینها و نیروهای متخصص نیاز دارد که بلافاصله پس از فارغالتحصیلی، وارد چرخه تولید شوند. این ضرورت راهبردی باعث شده است که گرایش دانشآموزان کرمانی به شاخههای فنی و کاردانش، با سرعتی فراتر از میانگین کشوری افزایش یابد.
با این حال، این پیشرفت با چالشهای ساختاری روبروست؛ مواردی همچون استهلاک تجهیزات و هزینههای بالای ملزومات کارگاهی، شکاف درآمدی میان صنعت و آموزش، دشواری در حفظ اساتید مجرب و کمبود سولههای استاندارد، از جمله موانعی هستند که توسعه مهارتی را با دشواریهای جدی روبرو کردهاند. تداوم این روند بالندگی مستلزم بازنگری در مدلهای مشارکت و تقویت مسئولیتهای اجتماعی است.
در همین راستا، رضا همتپور، رئیس اداره آموزش دوره دوم متوسطه فنی و حرفهای و کاردانش اداره کل آموزش و پرورش استان کرمان، در گفتوگویی تفصیلی به واکاوی آخرین وضعیت توسعه هنرستانها، رتبههای کشوری، تنوع رشتهها و تنگناهای بودجهای، کارگاهی و انسانی این حوزه پرداخته است.

رونق چشمگیر ثبتنام در هنرستانهای کرمان در پی تحولات صنعتی منطقه.
پیشتازی کرمان در توسعه آموزشهای فنی و حرفهای؛ نرخ ثبتنام دانشآموزان به ۵۳ درصد رسید
عبور پیش از موعد از اهداف برنامه هفتم؛ کرمان در رتبه دوم کشوری در توسعه مهارتی قرار گرفت
رضا همتپور، رئیس اداره آموزش دوره دوم متوسطه فنی و حرفهای و کاردانش آموزش و پرورش استان کرمان، با تشریح نقشه جامع هنرستانهای این استان اعلام کرد که در حال حاضر نزدیک به ۵۷۰ هنرستان مستقل و ضمیمه در سطح استان فعال هستند. وی توضیح داد که هنرستانهای ضمیمه به دلیل محدودیتهای فضا و امکانات، در کنار یا درون دبیرستانهای نظری مستقر شدهاند تا امکان تحصیل در رشتههای فنی برای تمامی دانشآموزان این منطقه فراهم شود.
همتپور با اشاره به آمار هنرآموزان و روند ثبتنام در استان، افزود که هماکنون بیش از ۷۰ هزار دانشآموز در دوره دوم متوسطه هنرستانهای کرمان مشغول به تحصیل هستند. وی خاطرنشان کرد که سال گذشته نرخ توسعه مهارتی به بالای ۵۰ درصد رسید و ۵۱ درصد از دانشآموزان پایه متوسطه دوم وارد شاخههای فنی و کاردانش شدند؛ آماری که در سال تحصیلی جاری به ۵۳ درصد افزایش یافته است.
وی با تحلیل این شاخص در چارچوب برنامههای توسعه ملی یادآور شد که طبق اهداف برنامه هفتم پیشرفت کشور، سقف پوشش هنرستانی ۵۰ درصد تعیین شده بود که رسیدن به این سطح برای سالهای پایانی برنامه پیشبینی شده بود. با این حال، کرمان چندین سال زودتر از موعد به این شاخص مطلوب دست یافته و از اهداف و شاخصهای تعیینشده کشوری پیشی گرفته است؛ بهطوری که امروزه پس از استان یزد، کرمان در رتبه دوم توسعه آموزشهای فنی، حرفهای و کاردانش در میان تمامی استانهای کشور قرار دارد.
همتپور همچنین در خصوص ترکیب جنسیتی دانشآموزان هنرستانی استان گفت که از میان ۷۰ هزار هنرجوی استان، حدود ۶۰ درصد را پسران و نزدیک به ۴۰ درصد را دختران تشکیل میدهند. وی افزود اگرچه توسعه زیرساختهای مهارتی برای دختران باید با سرعت بیشتری ادامه یابد، اما نسبت کنونی در مقایسه با میانگین کشوری، کارنامهای مطلوب و پیشرو محسوب میشود.

نوسانات اقتصادی و افزایش قیمت تجهیزات، از موانع اصلی آموزش فنی است.
بحران تجهیزات و شکاف دستمزدی؛ چالشهای پیش روی آموزش فنی و حرفهای در کرمان
جهش قیمت تجهیزات تخصصی و ناترازی اعتبارات دولتی در برابر افزایش هزینهها
رئیس اداره آموزشهای فنی و حرفهای و کاردانش استان کرمان با اشاره به چالشهای موجود در حوزه پشتیبانی، اظهار داشت که با توجه به استقبال عمومی و رشد آماری در استان، تلاشهای مستمر و پیگیریهای گستردهای در سطوح کلان و ستاد وزارتخانه برای تأمین امکانات، تجهیزات و فضاهای آموزشی متناسب صورت میگیرد؛ با این حال، واقعیت این است که اعتبارات ملی تخصصیشده برای تأمین تجهیزات ایدهآل و کامل کافی نیست.
وی افزود که سال گذشته حدود ۳۰ میلیارد تومان و از ابتدای سال جاری تاکنون حدود ۴۰ میلیارد تومان از محل اعتبارات ملی تخصیص یافته است. همچنین با مدیریت و پیگیری مدیرکل آموزش و پرورش و همراهی استانداری، ۳۵ میلیارد تومان نیز از محل مسئولیتهای اجتماعی صنایع جذب شده است. با این وجود، نوسانات اقتصادی و افزایش چندبرابری قیمت کالاهای تخصصی، قدرت خرید این اعتبارات را به شدت کاهش داده است.
همتپور در ادامه خاطرنشان کرد: به عنوان نمونه، سیستمهای رایانهای که زیربنای رشتههای مدرنی نظیر شبکه و نرمافزار هستند، طی حدود یک سال اخیر با رشد ۴ تا ۵ برابری قیمت مواجه شدهاند؛ به طوری که یک رایانه ۵۰ میلیون تومانی اکنون به مرز ۲۰۰ میلیون تومان رسیده است. در چنین شرایطی، تجهیز یک کارگاه استاندارد مستلزم اعتبارات بسیار سنگینی است.

تفاوت حقوق اساتید با بخش صنعت، چالشی جدی برای حفظ متخصصان مهارتی است.
تنوع ۱۱۰ رشتهای و معمای شکاف دستمزدی میان اساتید و بخش صنعت
این مقام مسئول با اشاره به گستردگی شاخهها و گرایشهای آموزشی، اظهار داشت که از میان ۱۳۹ رشته مصوب و مجاز در سطح کشور در شاخه فنی و کاردانش، حدود ۱۱۰ رشته در استان کرمان دایر و فعال است؛ موضوعی که نشاندهنده تنوع بسیار بالا و پاسخگویی به نیازهای مختلف اقتصادی در منطقه است.
وی با آسیبشناسی وضعیت منابع انسانی، تأکید کرد که تأمین نیروی انسانی متخصص همگام با این تنوع گسترده ضروری است، اما با چالش جدی انگیزش و ماندگاری نیروها روبهرو هستیم. سطح حقوق و دستمزد در حوزه آموزش و پرورش در مقایسه با دریافتیهای بخشهای صنعت، معدن و بازار کار آزاد، به مراتب پایینتر است. این تفاوت حقوقی باعث میشود بسیاری از فارغالتحصیلان نخبه دانشگاههای فنی و حرفهای، یا وارد حوزه تدریس نشوند و یا در صورت ورود، پس از مدتی برای کسب درآمد بیشتر به بخشهای صنعتی مهاجرت کنند.
همتپور افزود: در حال حاضر یک فارغالتحصیل نخبه با حقوق ماهانه بین ۲۰ تا ۳۰ میلیون تومان وارد آموزش و پرورش میشود، در حالی که بخشهای صنعتی و معدنی مبالغ بسیار بیشتری را به وی پیشنهاد میدهند. این مسئله یک زنگ خطر جدی برای حفظ متخصصان مهارتی است و حل ریشهای آن نیازمند عزم همهجانبه و سیاستگذاریهای کلان در سطح ملی است.

مدلهای نوین پیوند میان آموزش و صنایع بزرگ معدنی و صنعتی کرمان.
گسترش چشمگیر هنرستانهای کرمان در پی تحولات صنعتی؛ مدلهای نوین پیوند آموزش و صنعت
وی یکی از کارآمدترین راهکارهای وزارتخانه و استان را حرکت به سوی آموزشهای مشارکتی دانست و تأکید کرد که ماهیت رشتههای فنی، ایجاب میکند تا دستگاههای متولی هر حوزه، مستقیما در فرآیند آموزش وارد میدان شوند. در حوزه فرهنگ و هنر، با همکاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، موفق به استقرار هفت هنرستان هنرهای زیبا در سطح استان شدهایم. همچنین، با هدف بهرهگیری از ظرفیتهای کارگاهی سازمان فنی و حرفهای، گامهای مشترک و مؤثری در این راستا برداشته شده است.
رئیس اداره آموزشهای فنی و حرفهای و کاردانش استان کرمان در این باره اظهار داشت: از سال گذشته تاکنون، پنج هنرستان وابسته با همکاری دانشگاههای علوم پزشکی در حوزههای رشتههای پیراپزشکی و بهیاری راهاندازی شده است. علاوه بر این، تعداد هنرستانهای «جوار کارخانه و صنعت» که تا سال گذشته تنها دو واحد بود، امسال با مشارکت و سرمایهگذاری شرکت ملی صنایع مس ایران و شرکتهای بزرگ معدنی و صنعتی، به ۹ هنرستان ارتقا یافته است.

احداث بزرگترین هنرستان کشور در سیرجان با مشارکت صنایع بزرگ.
ضرورت مشارکت خیران در تجهیز کارگاههای فنی؛ مگاپروژه سیرجان، نماد تحول در آموزش فنی و حرفهای کرمان
رئیس اداره آموزش دوره دوم متوسطه فنی و حرفهای و کاردانش آموزش و پرورش کرمان با دعوت از نیکاندیشان و جامعه خیران مدرسهساز، بر ضرورت مشارکت عمومی در تأمین فضاهای آموزشی تأکید کرد. وی خاطرنشان کرد که اگرچه بار اصلی ساخت این فضاها بر دوش مشارکت مردمی است، اما توجه خیران عمدتا معطوف به ساخت کلاسهای درس سنتی بوده و توجه کمتری به احداث هنرستانها و کارگاههای مهارتی شده است.
وی با تشریح چالشهای موجود افزود که بسیاری از مدارس استان، با وجود برخورداری از زمین و عرصه کافی، فاقد سولههای کارگاهی استاندارد هستند. از آنجا که راهاندازی و تجهیز یک رشته کارگاهی نیازمند سرمایهای بالغ بر میلیاردها تومان است که فراتر از بودجههای معمول دولتی است، از خیران دعوت شد تا در کنار مدرسهسازی، نگاه ویژهای به ساخت سولههای فنی و تجهیز کارگاهها داشته باشند.
همتپور با اشاره به نقش صنایع در توسعه منطقه، از پروژههای بنیادین در این حوزه خبر داد و گفت: در چارچوب مسئولیتهای اجتماعی صنایع و معادن، احداث هنرستانهای بزرگمقیاس در دستور کار قرار گرفته است. شاخصترین این پروژهها در شهرستان سیرجان و توسط یکی از شرکتهای بزرگ صنعتی در حال اجراست؛ مجموعهای که طبق گزارش مدیرکل نوسازی مدارس، با بهرهبرداری از فضاهای مدرن خود، به بزرگترین هنرستان کشور تبدیل خواهد شد.
وی همچنین با قدردانی از نقش رسانهها در ترویج فرهنگ مهارت، تأکید کرد که توسعه مهارتورزی، پایدارترین تضمین برای کارآفرینی، اشتغال مولد و کاهش بیکاری نسل جوان است. وی افزود هر میزان که در زمینه تأمین فضا، ماشینآلات نوین و حفظ نیروی انسانی ماهر سرمایهگذاری شود، آینده اقتصادی پویاتری برای این منطقه رقم خواهد خورد.
سرمایهگذاری بر مهارت، سرمایهگذاری بر آینده کرمان
بررسی روند مهارتی در هنرستانهای کرمان نشاندهنده استقبال چشمگیر خانوادهها و نوجوانان از رشتههای فنی است. کسب رتبه دوم کشور و عبور از مرز ۵۳ درصد ثبتنام، نشان میدهد که جامعه مسیر ورود به دنیای اشتغال را بهدرستی شناسایی کرده است. با این حال، حفظ این جایگاه مستلزم آن است که پشتوانه کارگاهی و ابزار دست هنرجویان نیز همگام با انگیزهی آنها، بهروز و کارآمد باشد.
در واقع، استان کرمان با برخورداری از صنایع بزرگ و معادن غنی، ظرفیت بینظیری برای تبدیل پیوند میان «مدرسه و کارخانه» به یک الگوی موفق ملی دارد. تحقق این هدف در گرو ایجاد یک «مثلث طلایی» است: همراهی هدفمند صنایع در قالب مسئولیتهای اجتماعی، ورود دلسوزانه خیران به ساخت سولهها و تجهیز کارگاهها، و تدبیر دولت برای جذب و ماندگاری اساتید ماهر. این رویکرد نه تنها چالش بیکاری جوانان را مرتفع میکند، بلکه شتاب توسعه پایدار در منطقه را نیز دوچندان خواهد کرد.