استان کرمان با گذار از مدلهای سنتی سمزدایی به سمت پروژههای جامع اجتماعی، در حال تجربه تحولی بنیادین در مدیریت اعتیاد است. احداث «دهکده امید و زندگی» نقطه عطفی در مسیر درمان اعتیاد در کرمان برای بازگشت افراد به چرخه حیات جامعه محسوب میشود.
طبق گزارش «اتحاد ما»، در استان کرمان، رویکرد مقابله با آسیبهای اجتماعی، بهویژه اعتیاد، از مدلهای سنتی و محدود به سمت پروژههای جامع و اجتماعیمحور در حال گذار است. هدف جدید، تنها سمزدایی نیست، بلکه ایجاد بستری برای بازگشت افراد به جامعه از طریق پروژهای بزرگ به نام «دهکده امید و زندگی» است که قرار است جایگزین کمپهای معمولی شده و سقف امنی برای صدها نفر فراهم کند.
این تحول، روایتگر یک جبهه مشترک میان استانداری و سازمان بهزیستی است؛ جایی که تلاش میشود با ایجاد زیرساختهای جدید و مدلهای اجتماعمدار، فاصله میان دوران سمزدایی تا اشتغالآوری از طریق مهارتآموزی و حمایتهای قضایی پر شود.

پروژههای جدید کرمان برای توانمندسازی بهبودیافتگان اعتیاد.
ابوذر عطاپور، معاون سیاسی و اجتماعی استانداری کرمان، در این خصوص اعلام کرد که طی دو سال اخیر اعتبارات مناسبی به این کلانپروژه اختصاص یافته و روند اجرای آن شتاب گرفته است. وی تأکید کرد که فاز نخست این دهکده با ظرفیت پذیرش ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ نفر آماده بهرهبرداری است. این مجموعه فراتر از یک مرکز ترک اعتیاد، شامل بخشهای درمانی، مهارتآموزی و نگهداری است که بخش مهمی از نیازهای استان در حوزه درمان اجباری و ساماندهی معتادان متجاهر را پوشش میدهد.

دهکده امید و زندگی؛ فراتر از یک مرکز درمانی برای بازگشت به جامعه.
با این حال، در کنار این دستاوردهای قابل توجه، چالشهایی نظیر کاهش سن مصرفکنندگان و هزینههای بالای نگهداری نیز از سوی مدیران مطرح شده است. مسیر پیش رو، مسیری است که از درمان آغاز شده و به خانههای توانمندسازی ختم میشود، تا اطمینان حاصل شود که بهبودیافتهها پس از درمان، دوباره در چرخه آسیبهای اجتماعی و تنهایی غرق نمیشوند.
تحول در استراتژی درمان اعتیاد در کرمان؛ از تمرکززدایی در خدمات تا راهاندازی مراکز تخصصی
روند توسعه در حوزه سلامت نشان میدهد که تمرکززدایی از مرکز استان به یکی از اولویتهای اصلی تبدیل شده است. معاون استاندار استان کرمان در این راستا از آماده بودن مرکز ترک اعتیاد اجباری در جیرفت خبر داد و اظهار داشت: این مرکز با حمایت استاندار کرمان و همکاری دستگاههای متولی در جنوب استان تجهیز شده و پس از نصب کامل تجهیزات، بهزودی فعالیت خود را آغاز خواهد کرد.
وی همچنین با اشاره به مرکز «شوق زندگی» افزود که این مرکز با همکاری دادگستری استان و پیگیریهای دفتر اجتماعی استانداری آماده شده و بهزودی وارد چرخه خدمترسانی میشود. وی تأکید کرد که پیوند میان نهاد قضایی و بدنه اجرایی، نشاندهنده تغییر رویکرد به سمت مدیریت جامع و همهجانبه آسیبهای اجتماعی است.

توسعه زیرساختهای درمانی و مراکز تخصصی در شهرستانهای کرمان.
روایت درمان؛ از مراکز سرپایی تا کمپهای اقامتی
در سطح اجرایی و تخصصی، معاون پیشگیری ادارهکل بهزیستی استان کرمان، تصویر دقیقتری از وضعیت موجود ارائه میدهد. خسرو ملکشاهی در گفتگو با اتحاد ما با اشاره به چالشهای مرتبط با اعتیاد، معتقد است که توسعه مراکز باید متناسب با نیازهای واقعی جامعه باشد. وی خاطرنشان کرد: در حال حاضر زیرساختهای مناسب در اکثر شهرستانها فراهم شده و در بیشتر مناطق، مشکل جدی در ارائه خدمات درمانی مشاهده نمیشود.
ملکشاهی با تفکیک وظایف نهادهای مختلف توضیح داد: مراکز سرپایی که خدمات دارویی ارائه میدهند، اکنون تحت نظارت وزارت بهداشت فعالیت میکنند؛ اما در کنار آنها، ۳۵ مرکز اقامتی میانمدت (ماده ۱۵) در سطح استان فعال هستند که افراد میتوانند بهصورت داوطلبانه برای طی دوره درمان به آنها مراجعه کنند.
معاون پیشگیری ادارهکل بهزیستی استان کرمان درباره سازوکار این مراکز گفت: در این مراکز، افراد حدود یک ماه بستری میشوند و تیم درمانی متشکل از پزشک، روانشناس و مددکار بهصورت شبانهروزی، فرآیند درمان غیردارویی و مشاورهای را دنبال میکنند.

کرمان رتبه نخست کشور در استفاده از مدلهای تخصصی درمان و بازپیوند اجتماعی را دارد.
پیشتازی کرمان در مدیریت درمان اعتیاد؛ از قدرت مدلهای TC تا رتبه نخست در بازگشت اجتماعی
صدرنشینی کرمان در کیفیت درمان؛ قدرت مراکز TC
در بحث درمان اعتیاد در کرمان، این استان با تکیه بر مدلهای تخصصی، جایگاه ویژهای در سطح ملی یافته است. ملکشاهی، معاون پیشگیری ادارهکل بهزیستی استان کرمان، با اشاره به اهمیت مراکز اجتماعمدار یا TC، اظهار داشت که توسعه این مراکز از اولویتهای اصلی است، زیرا درمان در این محیطها با ماندگاری بسیار بیشتری همراه است. در مراکز TC، علاوه بر فرآیند درمان، آموزش تغییر رفتار و نظمپذیری نیز بخشی از برنامههاست.
وی تأکید کرد که این استان در حال حاضر با دارا بودن هشت مرکز TC، از نظر تعداد در رتبه نخست کشور قرار دارد و کیفیت این مراکز نیز به دلیل پایداری در نتایج درمان، در وضعیت مطلوبی است. با این حال، وی به یک چالش بزرگ اشاره کرد و گفت که هزینههای اداره این مراکز بسیار بالا است و شکاف میان تعرفههای دولتی و هزینههای واقعی، باعث شده است که استقبال بخش خصوصی برای ایجاد این مراکز چندان زیاد نباشد.
درمان اجباری و بازگشت به آغوش خانواده
بخش دیگری از خدمات بهزیستی به معتادان متجاهر اختصاص یافته است. ملکشاهی با اشاره به مراکز ماده ۱۶، از راهاندازی مرکز ویژه بانوان در کرمان با ظرفیت ۱۲۰ نفر در سال گذشته خبر داد.
وی افزود که اگرچه درمان اجباری فرآیند دشواری است، اما تیمهای مددکاری از همان لحظه پذیرش، روند بازپیوند خانوادگی را آغاز میکنند. ثمره این تلاشها، کسب یک رتبه کشوری دیگر برای این استان است؛ کرمان در حوزه مدیریت مورد و بازپیوند اجتماعی افراد بهبودیافته، رتبه نخست کشور را از آن خود کرده است.
معاون پیشگیری ادارهکل بهزیستی استان کرمان در خصوص حمایتهای مالی نیز اظهار داشت که برای افراد بهبودیافتهای که یک سال از پاکی آنها گذشته و دارای مهارت باشند، تا سقف ۳۰۰ میلیون تومان تسهیلات با سود پایین پرداخت میشود. این افراد ابتدا مهارتهای لازم را بهصورت رایگان از طریق سازمان فنی و حرفهای آموزش میبینند.
وی همچنین با اشاره به کاهش سن شروع اعتیاد و افزایش گرایش در میان بانوان، هشدار داد که تنوع مواد مخدر و دسترسی آسان، زنگ خطری جدی برای جامعه است.
ملکشاهی همکاری بیندستگاهی را کلید موفقیت دانست و افزود که با وجود مسئولیت ۱۲ دستگاه از جمله علوم پزشکی، شهرداری و قوه قضائیه، همچنان نیاز به همکاریهای جدیتر و منسجمتر برای موفقیت در روند بازگشت اجتماعی این افراد وجود دارد.
کرمان در حال گذار از یک نگاه تکبعدی به سمت مدیریت زنجیرهای اعتیاد است. از یک سو، با همت استانداری، پروژههای کلانی مانند «دهکده امید» و مراکز ماده ۱۶ در جنوب استان در حال تکمیل هستند تا سرپناهی برای درمان اجباری فراهم شود؛ و از سوی دیگر، با تکیه بر دانش بهزیستی، مدلهای ماندگاری نظیر TC و خانههای بینراهی تقویت میشوند.
رتبه نخست استان در بازپیوند اجتماعی، نشانهای روشن از اثربخشی این رویکرد است، اما واقعیت این است که تا زمانی که نشاط اجتماعی و همکاری منسجم تمامی دستگاههای مسئول محقق نشود، این سازهها و تسهیلات تنها بخشی از مسیر درمان خواهند بود. کرمان برای پیروزی نهایی در این کارزار، نیازمند فرو ریختن دیوارهای بیاعتمادی میان جامعه و بهبودیافتهها است.