در جریان تحقیق پیرامون شیرینی های سنتی روستای سیرچ، نام خانم بی بی ربابه قوامی به عنوان یکی از فعالان این حوزه مطرح شد. بر اساس شنیده ها، ایشان همواره در مراسم های مذهبی، از جمله روضه خوانی ها و مراسم قرائت حدیث شریف کسا در مسجد جامع سیرچ، با پخت انواع کلمپه و شیرینی های خانگی، پذیرای مهمانان هستند. در راستای بررسی بیشتر این موضوع، سفر به روستای سیرچ و دیدار با ایشان ترتیب یافت. پس از هماهنگی های لازم، در اواخر ماه تیر با خانواده به منزل ایشان در نزدیکی درخت سرو سه هزارساله و مسجد جامع رفتیم. در این دیدار، مرضیه، دختر بی بی ربابه نیز که برای کمک به مادر از کرمان آمده بود، حضور داشت.
منزل ایشان با باغچه ای سرسبز شامل درختان زردآلو، سیب، انجیر، انار و بوته های مختلف تزئین شده است. حیاط خانه با راهرویی ملایم و جوی آبی که عرض خانه را پیموده، جلوه ای خاص دارد. در فضای داخلی، اتاق ها در کنار هم قرار گرفته اند و در میان آن ها، مسیرهای موزائیکی تعبیه شده است. هنگام ورود، صحنه پخت کلمپه بر روی تخت و خوشه های درشت انگور که از داربست آویزان بودند و نور صبحگاهی را بازتاب می دادند، توجه هر بیننده ای را جلب می کند.
بی بی ربابه با استقبالی گرم و برخورد بسیار مؤدبانه، پذیرای ما شد. ایشان با پوششی سنتی و آراسته، سفره صبحانه ای شامل چای خوش طعم، پنیر، کره، گردو، سبزیجات تازه باغ و مربای نگینی بهه ای که خود پخته بودند، پهن کردند. نظم و پاکیزگی در تمام گوشه های خانه مشهود بود و فضای آرام خانه با حضور گربه ای که در گوشه باغچه مشغول بازی با بچه هایش بود، تکمیل می شد. برای شروع فرآیند پخت، مواد اولیه شامل آرد، خرما، مایه خیمر، ادویه هایی نظیر زیره، بادیان، میخک و دارچین، روغن، شکر، گردو و تخم مرغ به دقت چیده شد.
فرآیند تهیه خمیر با ورز دادن دقیق آرد و آب آغاز شد و سپس با افزودن ادویه های معطر، آماده پخت گردید. ایشان هسته های خرما را جدا کرده و آن ها را به شکل گلوله های کوچک درآوردند. پس از استراحت خمیر، تکه های آن را پهن کرده، خرما را در میان آن قرار داده و با دقت ورز دادند. سپس با استفاده از مُهر مخصوص، روی کلمپه ها نقش زدند و آن ها را در سینی فر چیدند. ایشان با رعایت نکات فنی، از جمله تنظیم شعله فر برای پخت یکدست، بر کیفیت پخت نظارت داشتند.
در طول گفتگو، بی بی ربابه اشاره کردند که علاوه بر کلمپه، مهارت پخت کیک، کماچ سهن و قطاب را نیز از مادرشان، فاطمه خانم، آموخته اند. ایشان با یادآوری خاطرات مادر و همسر خود، سید جلال جهرمی، به پیوند عمیق خانوادگی شان اشاره کردند. همچنین خاطرنشان کردند که در دهه اول محرم، مراسم روضه در منزل ایشان برگزار شده و مهمانان با شیرینی های خانگی پذیرایی می شوند. اهالی روستا از جمله اشرف رستمی تأیید می کنند که ایشان هر هفته بانی مراسم حدیث شریف کسا در مسجد جامع هستند.
دختر ایشان نیز بیان داشت که مادرشان همواره به افرادی که توانایی پخت شیرینی ندارند، هدیه می دهد و تاکنون هرگز محصول خود را نفروخته است. این موضوع توسط زهرا شاهرخی، از پژوهشگران محلی نیز تأیید شده است. شاهرخی همچنین به پیشینه مذهبی خانواده ایشان و نقش همسر بی بی ربابه به عنوان روضه خوان اشاره کرد. در بخش دیگری از گفتگو، وی از پدر خود، سید عبدالله، که مردی خداجو و مباشر در مناطق شهداد و تکاب بود، یاد کرد و از فرزندانشان که ثمره این پیوند خانوادگی هستند، نام برد.
بی بی ربابه با لحنی حزن آلود از فقدان عزیزان خود سخن گفت؛ از جمله شهید شدن پسر برادرشان، سید محمد، در دوران دفاع مقدس و حوادث تلخی که در مراسم ختم ایشان رخ داد. همچنین مرضیه، دختر ایشان، پدر را فردی کتابخوان و مهربان و مادر را زنی مستقل، منظم و با اراده توصیف کرد که مورد محبت همگان است.
در ادامه گفتگو، ایشان به خاطرات سیل ویرانگر سیرچ اشاره کردند؛ حادثه ای که درختان و دام ها را با خود برد. وی داستان نجات گاو «طلایی» را روایت کرد که پس از نجات از سیل و رسیدن به اندوهجرد، با کمک اهالی دوباره سرپا شد، هرچند که در پی این حادثه، گوساله خود را از دست داد.
بی بی ربابه علاوه بر مهارت در آشپزی، همواره نسبت به همسایگان خود نیز دلسوز بوده و در مواقع بیماری، برای آنان سوپ تهیه کرده و عیادت می کند. ایشان خاطرات کودکی خود در زمینه تقسیم خوراکی ها میان همسایه ها را نیز بازگو کردند که نشان از روحیه بخشنده ایشان دارد.
در پایان، با اذان ظهر و هنگام صرف ناهار (آبگوشت)، فضای خانه با آرامش و معنویت پر شد. حتی در زمان قطع برق، خنکای سایه انگورها و رایحه پونه ها، تجربه ای دلنشین رقم زد. بی بی ربابه ضمن رعایت سنت های محلی، برای همسایگان نیز از کلمپه ها کنار گذاشتند. این دیدار در خانه ای که گویی گوشه ای از بهشت بود، با سپاس از این مادربزرگ مهربان و خداشناس به پایان رسید.
* نویسنده: استاد دانشگاه و فعال فرهنگی و رسانه ای در کرمان
* روستای «سیرچ» از توابع بخش شهداد کرمان است.
* «کلمپه» یکی از شیرینی های سنتی و مشهور استان کرمان می باشد.