آبادی های منطقه کوه جفتان که در امتداد شرقی-غربی از ارتفاعات بالای کشیتوئیه در شهداد تا نزدیکی روستای مورگن در حوالی کرمان واقع شده اند، با چالش های جغرافیایی جدی روبرو هستند. پس از رانش کوه در زلزله سال ۱۳۶۰، مسیرهای اصلی و رودخانه باعث انسداد راه دسترسی اهالی شدند. علی رغم گذشت ۴۵ سال، همچنان آب رودخانه از طریق زهکش های سد طبیعی جریان می یابد و تردد از سمت کشیتوئیه و چهارفرسخ شهداد به کوه جفتان با دشواری های بسیاری همراه است.
ساکنان منطقه برای دسترسی به کوه جفتان از مسیرهای کرمان، روستای مورگن و دره های منتهی به روستاهای سیرچ، ده مرتضی و سنگ زرد استفاده می کنند؛ مسیرهایی چنان وعر که حتی تردد موتورسیکلت نیز در آن ها میسر نیست و عبور از آن ها برای کودکان و سالمندان بسیار طاقت فرسا است. با وجود سختی های اقلیمی، نبود زیرساخت هایی نظیر شبکه تلفن همراه، اینترنت، آب آشامیدنی لوله کشی و برق، اهالی منطقه با حفظ پیوندهای مذهبی و با شرکت در مراسم های اربعین، مسجد کوه جفتان را زنده نگه داشته اند.
در جریان همراهی با گروهی از اهالی کوه جفتان برای برگزاری آیین اربعین، پس از پیمودن مسیرهای کوهستانی و دره ای از بالای روستای مورگن طی حدود ۶ تا ۷ ساعت، به محل گذرگاه رسیدیم. این بنا که به عنوان مسجد روستا شناخته می شود، در ارتفاعات شمالی دره کوه جفتان قرار دارد؛ سازه ای با دیوارهایی از سنگ و گل و سقفی پوشیده از نی که قدمت آن به بیش از ۱۵۰ سال می رسد و در سال های اخیر مورد مرمت قرار گرفته است. این بنا با ابعاد تقریبی پنج متر طول، چهار متر عرض و دو متر ارتفاع ساخته شده، اما به دلیل ضخامت دیوارها، فضای داخلی آن حدود ۱۲ متر مربع است.
فضای داخلی گذرگاه با اشیایی نظیر اسفند و پوشش های تزئینی آویزان، تصاویر مذهبی، علم های تیغه ای و چوبی، کتاب های دعا، قرآن و محفظه ای برای روشن کردن شمع تزیین شده است. این بنا در شیبی منتهی به یک قله فرعی قرار دارد که در اطراف آن درختان چنار و سپیدار با آب چشمه آبیاری می شوند و امکاناتی نظیر انبار و سرویس بهداشتی نیز در مجاورت آن تعبیه شده است.
در جریان بازدید، با برخی از اهالی و با کمک حاج رضا معمار، از سنت های دیرینه این منطقه مطلع شدیم. سراغ حاج رضا حسن شاهی، معمار و بانی مراسمات رفتیم که متولد سال ۱۳۴۸ در آبادی تل بادومی است. وی از پیشینه معنوی بنا چنین روایت کرد که طبق روایات قدیمی، پس از رؤیای معنوی پیرزنی با تقوا به نام «شرف محمدعلی»، مسجدی به نام حضرت ابوالفضل العباس (ع) در این محل کنار درختان بادام کوهی ساخته شد. وی همچنین به سلسله بانیان مسجد از جمله فیضه بانی و ماشاالله غلام شاهی اشاره کرد و گفت که اکنون مسئولیت امور را بر عهده دارد.
حاج رضا که از اعضای هیئت امنای مسجد نیز می باشد، به تغییرات ساختاری بنا اشاره کرد و گفت که حدود ۴۰ سال پیش بازسازی صورت گرفته و در سال ۸۸ با کاشت درختان متنوع، فضای سبز منطقه تقویت شده است. وی همچنین از تلاش ها برای انتقال آب از چشمه «خلاتون» به طول ۲۲۰۰ متر خبر داد. علاوه بر این، ایشان با مدیریت دام های خود، از بخشی از آن ها برای تأمین نیاز مراسم های مذهبی و افطاری استفاده می کنند.
وی همچنین از سنت های قدیمی عزاداری و علم بندان در آبادی های اطراف یاد کرد که پیش تر با برگزاری مراسم در هر خانه و حضور روحانیون انجام می شد. با وجود موج مهاجرت گسترده در دهه های ۶۰ و ۷۰ شمسی، اخیراً شاهد بازگشت برخی از اهالی به این منطقه برای کشاورزی هستیم. لازم به ذکر است که بخش شهداد در حاشیه بیابان جهانی لوت و در فاصله ۱۰۰ کیلومتری جنوب شرقی مرکز استان کرمان واقع شده است.