نشست پرسشگری نسل زد از شهردار کرمان با حضور ۱۵ نوجوان، گامی نو در مشارکت شهروندی به شمار میرفت؛ تجربهای که هرچند افقهای جدیدی از گفتوگو را گشود، اما مرز میان پرسشهای دستوری و مطالبات واقعی نوجوانان را نیز آشکار ساخت. به گزارش اتحاد ما، حدود سه هفته پیش روابط عمومی شهرداری کرمان با انتشار فراخوانی از خانوادهها دعوت کرد فرزندان زیر ۱۸ سال خود را برای عضویت در «مجموعه نوجوانان مطالبهگر و پرسشگر» معرفی و ثبتنام کنند. پس از آن، کارگاهی توجیهی بهمدت دو ساعت برای ثبتنامشدگان تدارک دیده شد و در ادامه، یک دوره آموزشی با تدریس رضا شمسی، روزنامهنگار، دانشآموخته فلسفه و مدرس فلسفه برای کودکان برگزار شد. دستاورد نهایی این طرح، برگزاری نشست خبری با حضور ۱۵ نفر از نوجوانان نسل جدید موسوم به نسل «زد» با شهردار کرمان بود؛ نشستی که پیش از هفتمین کنفرانس مطبوعاتی شهردار با اصحاب رسانه برگزار شد و در آن، پرسشگران نوجوان با جلیقههای هماهنگ خبرنگاری دور یک میز روبهروی محسن تویسرکانی، شهردار کرمان نشستند تا پرسشهای خود را با وی در میان بگذارند.
حکمرانی شهری برای نوجوانان
در آغاز این جلسه، شهردار کرمان مطالبی مطرح کرد که بیشتر متناسب با مخاطبان بزرگسال بود. تویسرکانی اظهار داشت: ما بر این باوریم که در کرمان باید از شیوه سنتی مدیریت شهری گذر کنیم و بهسمت حکمرانی شهری گام برداریم؛ جایی که تکتک شهروندان در آبادانی و سرنوشت شهر سهم داشته باشند.
وی در ادامه با تبیین تفاوت میان مدیریت شهری و حکمرانی شهری گفت: شهر ساختاری زنده، پویا و چابک دارد و در الگوی حکمرانی شهری باید به تمامی ابعاد و چالشهای آن پرداخته شود و مردم در روند اداره شهر نقشآفرینی کنند.
با پایان سخنان شهردار، نوبت به پرسشگری نوجوانان رسید. با وجود آنکه از گروه سنی کودک و نوجوان انتظار میرود مسائلی متأثر از تجارب روزمره و کنجکاویهای سن خود را طرح کنند نه اینکه نقش گزارشگران حرفهای بزرگسال را بازآفرینی کنند، این نشست نتوانست چنین رویکردی را بازتاب دهد. برای روشنتر شدن ساختار سؤالات و بازخورد شهردار، بخشهایی از این گفتوگوها مرور میشود.
گزارش آسفالت شهر
یکی از حاضران پرسید: دلیل نبود برنامهریزی و جدول زمانی مشخص از سوی شهرداری برای حفاریها و طرحهای عمرانی شهر چیست؟
شهردار کرمان پاسخ داد: باید کارکرد و اختیارات شهرداری را در ساختار شهری شفاف کرد. از دهه هفتاد با تشکیل شوراهای شهر و واگذاری اداره امور به آنها بر اساس قانون، شهردار با رأی غیرمستقیم مردم برگزیده میشود. هنر اصلی ما ایجاد تعامل میان دستگاههای گوناگون خدماترسان در کنار فعالیتهای خودمان است تا مدیریت واحد شهری محقق شود. در طول ۳۲ ماه گذشته حجم چشمگیری آسفالت در سطح معابر شهری توزیع شده و افزون بر چهار میلیون مترمربع از معابر آسفالت شده است. همچنین با هماهنگی دستگاههای خدماترسان مقرر شد معابری که تا چهار سال آینده طرح حفاری ندارند مشخص شوند تا در اولویت روکش آسفالت قرار گیرند.
تویسرکانی به موانع پروژه شبکه فاضلاب شهر کرمان نیز اشاره کرد که تأخیر در تکمیل آن ضمن آسیب به معابر، اصلاح روکش آسفالت را به تعویق انداخته است و افزود: این پروژه از میانه دهه هفتاد کلید خورده و قرار بود تا اواسط دهه هشتاد نهایی شود، اما بنا بر گزارشهای مسئولان امر، پیشرفت فیزیکی آن همچنان زیر ۵۰ درصد برآورد میشود.
نقد مبلمان شهری و یک طرح ترافیکی
پرسشگر دیگری به موضوع مبلمان شهری پرداخت و از محرومیت کرمان از فناوریهای حملونقل عمومی نظیر مترو و خطوط تندرو (BRT) و همچنین کمبود سامانههای سرمایشی و گرمایشی مناسب در اتوبوسها انتقاد کرد. سؤال دیگری نیز درباره یکطرفه شدن خیابان شهید کامیاب و دشواریهای تردد شهروندان مطرح شد.
شهردار کرمان پیرامون تصمیم یکطرفه شدن برخی مسیرهای منتهی به میدان شورا از جمله خیابان شهید کامیاب توضیحات فنی ارائه داد و گفت: ترافیک از دغدغههای پایهای در تمامی کلانشهرهاست و مجموعه نهادهای ترافیکی تلاش میکنند بار مشکلات تردد شهروندان کاهش یابد. شورای ترافیک استان متشکل از ۲۴ عضو است و شهرداری تنها یک عضو آن به شمار میرود. در موارد متعددی شهرداری بررسیهای کارشناسی و پیشنهادهای خود را عرضه میکند و در نهایت تصمیم بر آن شد تا برای روانسازی تردد در بخشهایی از شهر، الگوی میدانهای مجازی بر پایه پوشش یک بلوک شهری به اجرا درآید.
گفتوگوی نمایندگان نوجوانان با شهردار کرمان پیرامون وضعیت معابر و طرحهای ترافیکی شهر
وی در ادامه افزود: پس از پیادهسازی طرح ترافیکی میدان شورا، ابهاماتی وجود داشت؛ به همین منظور مشاوری برای پایش وضعیت تعیین شد که با ارائه گزارش تکمیلی به شورای ترافیک استان، در نهایت مقرر گردید بخشی از خیابان پاسداران دوطرفه شود.
شهردار کرمان با اشاره به اینکه هدف بنیادین این تدابیر، روانسازی رفتوآمد شهری است، خاطرنشان کرد: بدون تردید چنانچه در پی اجرای یک طرح به وجود نقص یا خطایی پی ببریم، در بازنگری و اصلاح آن درنگ نخواهیم کرد؛ چراکه آرامش، رفاه و سهولت در تردد شهروندان در اولویت نخست قرار دارد.
مطالبه احداث پارک آبی
روند پرسش و پاسخها در سطحی مشابه پیش میرفت تا اینکه یکی از نوجوانان حاضر در نشست از شهردار پرسید: «آیا امکان دارد برای ما یک پارک آبی بسازید؟»
این دغدغه از معدود پرسشهایی بود که با فضای ذهنی و انتظارات نسل جوان همخوانی داشت. با این حال، پاسخ تویسرکانی باز هم رویکردی رسمی و متناسب با دغدغههای کلان بزرگسالان داشت. وی تصریح کرد: مجموعهای تحت عنوان پارک ۶۴ هکتاری در منطقه سرآسیاب فرسنگی واقع شده که بستری مناسب برای جذب سرمایهگذاری است. پیشتر سرمایهگذاری برای ساخت پارک آبی پیشنهادهایی ارائه کرد، اما محدودیتهای تأمین آب مانع از پیشبرد پروژه شد.
بررسی مطالبات تفریحی و چالش کمبود آب در نشست پرسش و پاسخ نوجوانان با شهردار کرمان
شهردار کرمان در ادامه اظهار داشت: با وجود انجام مطالعات و فراهم بودن بسترهای لازم، این پروژه ناتمام ماند. در حال حاضر چالش اصلی کرمان بحران کمبود آب است؛ تا جایی که برای آبیاری پارکها، بوستانها، جنگلها و فضاهای سبز شهری هم از نظر کیفی و هم از بعد کمی در مضیقه هستیم.
در این میان، یکی از پرسشهای جالب و متفاوتی که مطرح شد این بود: «آقای شهردار، چرا تاب و سرسرههای پارکها را نمیشویید؟»
جای خالی دغدغههای واقعی در پرسشگری نسل زد از شهردار کرمان
با این حال، سایر سؤالات مطرحشده همچنان حول محور مسائل کلان و ساختاری کرمان میچرخید و اغلب بازتابدهنده همان مباحثی بود که پیشتر در رسانهها و بهعنوان دغدغه کارشناسان و والدین مطرح میشد.
جای پرسشهایی که واقعا تجربه زیسته و دغدغههای ملموس کودکان و نوجوانان کرمانی را منعکس کند، در این نشست خالی بود؛ مسائلی از قبیل: «آقای شهردار، چرا نمیتوانیم در محلهها و کوچههای شهر با امنیت دوچرخهسواری کنیم؟ چرا با شروع فصل مدارس باید ساعتها در ترافیک صبحگاهی و عصرگاهی معطل بمانیم؟ چرا ناوگان سرویس مدارس اغلب فرسوده است؟ چرا کرمان مانند مشهد یا اصفهان پارکهای بزرگ و پردرخت با شهربازیهای مدرن و وسایل بازی هیجانانگیز ندارد؟ چرا سالنها و زمینهای ورزشی محلی رایگان یا ارزانقیمت تعبیه نشده است؟ چرا برای هر ترددی در شهر ناچاریم از خودرو استفاده کنیم؟ چرا سرعت خودروها در معابر تا این حد بالاست؟ چرا تاریکی و کمبود روشنایی در برخی کوچهها و خیابانها برطرف نمیشود؟ چرا مخازن زباله در برخی مناطق نایاب یا کمتعداد است؟ چرا مشکل سگهای ولگرد حل نشده؟ چرا سر چهارراهها با کودکان گلفروش و فالفروش مواجه میشویم؟ چرا هنگام بارندگی معابر دچار آبگرفتگی شدید میشوند؟ چرا آلودگی هوا به دفعات مدارس را به تعطیلی میکشاند؟ و چرا فضایی اختصاصی برای تفریح و فعالیت سالمندان وجود ندارد؟»
غیبت اینگونه پرسشهای ملموس نسلی، این گمانه را تقویت کرد که احتمالا پرسشها از پیش توسط افرادی دیگر تدوین و به دانشآموزان سپرده شده بود. افزون بر این، زبان و لحن رسمی و پیچیده اداری شهردار کرمان نیز تناسبی با رده سنی این نوجوانان نداشت.
تمرین فکری برای درک شهر
با وجود نقدهای وارد بر این نشست—که بهعنوان نخستین تجربه در نوع خود در کرمان برگزار شد—نباید اصل ابتکار مدیریت شهری را کماهمیت دانست. اقدام شهرداری کرمان در دیده شدن نوجوانان و جوانان، آموزش شیوه مطالبهگری و فراهم آوردن فرصت گفتوگوی مستقیم با عالیترین مقام شهری، گامی ستودنی است. این تجربه نوعی تمرین مشارکت اجتماعی برای نسلی است که آینده این دیار را در دست دارد و باید از تلاش این دانشآموزان و همراهی خانوادههایشان برای توجه به سرنوشت شهر قدردانی کرد.
با وجود این، برای تداوم اثربخش این مسیر، آموزشها باید هر دو طرف میز را در بر بگیرد؛ مدیران شهری نیز ملزم هستند گفتوگو با نسل جدید را تمرین کنند. پاسخ به نیازهای نوجوانان تنها به سادهسازی اصطلاحات پیچیده محدود نمیشود، بلکه نیازمند تبیین شفاف و متناسب با ادراک و زبان آنان است.
در پایان، پرسشهایی اساسی برای آینده باقی میماند: آیا نشستن با جلیقه خبرنگاری تنها یک برنامه نمادین و یکروزه بود یا برنامهای هدفمند برای پرورش خبرنگاران آینده تحریریههای روزنامهها، مجلات و خبرگزاریهای فعال نظیر «اتحاد ما» در جریان است؟ آیا این طرح صرفا به دنبال تربیت نسلی نقاد و آگاه به مسائل پیرامونی است؟ و اگر رویکرد تخصصی رسانهای مدنظر است، آیا فضای رسانهای حال و آینده کرمان بستر و ظرفیت لازم برای هدایت، رشد و پشتیبانی از این نسل پویا را داراست؟
شاید بزرگترین دستاورد چنین تجربیاتی این باشد که نسل زد کرمانی فرصت یابد واقعیات زیست شهری را عمیقتر درک کند، از سازوکار شکلگیری شهر و گذشته آن مطلع شود، ویژگیهای یک شهر مدرن و پویا را بازشناسد، چالشهای امروز را رصد کند و بداند چگونه حقوق قانونی خود را پیگیری کرده و خود نیز در ارتقای محیط پیرامونش کنشگر باشد. در چنین بستری، پرسشگری از مرز ردوبدلشدن چند پرسش در یک کنفرانس مطبوعاتی فراتر میرود و به ممارستی ذهنی برای شناخت حقیقت پیچیده شهر، احترام به حقوق شهروندی و درک ضرورت مسئولیتپذیری در قبال جامعه بدل میشود.