موزه دفاع مقدس کرمان با پیگیری مستقیم شهید حاج قاسم سلیمانی برپا شد تا روایت ماندگار حماسه و ایثار ۸ هزار شهید جنوب‌شرق را در تلفیقی کم‌نظیر از معماری کویری و اسناد تاریخی بازآفرینی کند.
به گزارش اتحاد ما، کویری که سال‌ها به صبوری و سکوت شناخته می‌شد، در گوشه‌ای از فضای شهری کرمان روایتی متفاوت را در دل خود جای داده است. گذر از بلوار شهید عباسپور و رسیدن به مجاورت مصلای شهر، سرآغاز ورود به فضایی است که در آن، معماری سنتی کویر با یادگاران روز‌های آتش و خون پیوند می‌خورد. اینجا نقطه‌ای است که تاریخ معاصر ایران نه در کتاب‌ها، بلکه در گوشه‌گوشه یک بوستان مصفا و تالارهای منظمش نفس می‌کشد.
موزه دفاع مقدس کرمان را باید از ماندگار‌ترین یادگار‌های حوزه فرهنگ در جنوب‌شرق کشور دانست؛ مجموعه‌ای که ایده اولیه و مراحل شکل‌گیری آن به کنگره بزرگداشت شهدای استان‌های کرمان، سیستان‌وبلوچستان و هرمزگان در سال ۱۳۷۷ بازمی‌گردد. با مدیریت و پیگیری مستقیم سردار شهید حاج قاسم سلیمانی، این بنا در مدت ۱۱ ماه برپا شد تا یاد و نام هشت هزار شهید این خطه در گستره‌ای از سنگ، مس و نور برای همیشه ماندگار شود.
آنچه این مجموعه را از یک ساختمان نمایشگاه‌ی ساده متمایز می‌کند، ترکیب هوشمندانه عناصر روایی، معماری اصیل ایرانی-اسلامی و فضای باز عملیاتی است. از بادگیر‌های بومی گرفته تا گنبد مسین هشت‌پله‌ای و بازسازی میدانی منطقه عملیاتی شلمچه، همه دست به دست هم داده‌اند تا هر بازدیدکننده‌ای در سفری چندساعته، گام‌به‌گام با ریشه‌ها، حماسه‌ها و غرور ملی یک ملت آشنا شود.
محوطه سرسبز ورودی و نمادهای آغازین موزه دفاع مقدس کرمان در مجاورت مصلای شهر
در پناه هشت لاله گمنام؛ ورودی و نمادهای نخستین
نخستین تصویر در مواجهه با این مجموعه، بوستانی سرسبز با درختان سر به فلک کشیده و طنین آرامش‌بخش آب‌نماهاست که گرمای کویر را مهار می‌کند. در ابتدای این مسیر، آرامگاه هشت شهید گمنام جای گرفته که فضایی معنوی و اثرگذار به بخش ورودی بخشیده است. کمی آن‌سو‌تر، تندیس ۱۷ تن از سرداران شاخص شهید در جنوب‌شرق کشور به‌هیئت لاله‌هایی سنگی تراشیده شده است تا قدرشناسی مردم این خطه را از فرماندهان دلاور خود متجلی سازد.
سردر اصلی بنا با هشت ستون بتونی، نمادی از هشت سال پایداری و مقاومت ملی است که پرچم سبز «یا ثارالله» بر فراز آن به اهتزاز درآمده است. عبور از ضریح نمادین ساخته‌شده از پوکه‌های گلوله، ورودی معناداری است که ذهن مخاطب را از هیاهوی روزمره شهری جدا کرده و به تالارهای اصلی پیوند می‌زند.
جلوه مس و عناصر بومی در طراحی گنبد مطبق موزه دفاع مقدس کرمان
هویت بومی در قاب مس و گنبد هشت‌پله‌ای
معماری ساختمان سه‌طبقه اصلی موزه، همخوانی کاملی با اقلیم و پیشینه فرهنگی دیار کرمان دارد. بهره‌گیری گسترده از عنصر مس به‌عنوان فلز شاخص و نماد صنایع‌دستی استان، در سراسر نمای داخلی و بیرونی جلوه‌گری می‌کند.
گنبد مطبق و هشت‌پله‌ای بنا که با پوششی از مس آراسته شده، با الهام از اصول و نمادهای معماری اسلامی طراحی شده و همچون نگینی درخشان زیر تابش آفتاب کویر خودنمایی می‌کند. همچنین تعبیه عناصر سنتی نظیر بادگیر‌ها در ساختار بیرونی باعث شده تا این یادمان معاصر، اصالت تاریخی و هماهنگی بنیادین خود را با بافت بومی کرمان حفظ کند و حس پیوند عمیق با هویت محلی را برای هر بیننده‌ای زنده سازد.
اسناد معاصر و جلوه‌های ایثار در تالارهای ۶گانه سرپوشیده موزه دفاع مقدس کرمان
از شکست عهدنامه‌ها تا تابلوی ایثار؛ گردش در تالارهای شش‌گانه موزه دفاع مقدس کرمان
در بخش سرپوشیده این مجموعه فرهنگی، ۶ تالار تخصصی دایر شده است که هر یک بر اساس اسناد و محور‌های موضوعی، روایتی مستند از تاریخ را پیش روی مخاطب قرار می‌دهند. در «تالار عبرت»، اسناد و نقشه‌های مرتبط با جنگ‌های دو قرن اخیر ایران گردآوری شده تا مقایسه‌ای میان ناکامی‌های گذشته و ایستادگی رزمندگان در دوران دفاع مقدس شکل گیرد.
در «تالار بصیرت»، مدارک و شواهد تجاوز‌های مرزی رژیم بعث پیش از ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ به نمایش درآمده است تا بر حقانیت ملت ایران در پاسداری از حریم مرز‌ها تأکید شود.
سایر تالار‌ها نظیر «تالار نور»، «تالار پیروزی» و «تالار ایثار» نیز با بازتاب اسناد نخستین بمباران‌ها، مستندات پذیرش قطعنامه ۵۹۸، دستخط امام خمینی (ره)، مکاتبات دوران جنگ و تصاویر ماندگار از ایثارگران، مجموعه‌ای جامع و ارزشمند از خاطرات تلخ و شیرین آن سال‌ها و روایت‌های دوران حماسه را پیش چشم پژوهشگران و بازدیدکنندگان قرار داده است.
ماکت عملیات کربلای پنج و تجهیزات نظامی در محوطه باز موزه دفاع مقدس کرمان
شلمچه در دل کویر؛ بازسازی میدانی نبرد کربلای پنج
شاخص‌ترین و ملموس‌ترین بخش این موزه، فضای روباز آن است؛ محوطه‌ای گسترده که ماکت بزرگ عملیات کربلای پنج (دی‌ماه ۱۳۶۵) با جزئیات کامل در آن شبیه‌سازی شده است. خاکریز‌ها، موانع خورشیدی، سیم‌های خاردار، پلهای شناور و استحکامات دشمن در مجاورت دریاچه‌ای نمادین از آب‌های منطقه شلمچه، تصویری زنده و عینی از شرایط خطوط مقدم جنوب را بازآفرینی کرده است.
استقرار ادوات سنگین نظامی، تانک‌ها و تجهیزات به‌جامانده در محوطه باز موزه، بستری فراهم ساخته است تا مخاطبان و به‌ویژه نسل‌های جدید از نزدیک با دشواری‌های نبرد‌های آبی-خاکی و نبوغ مهندسی رزمندگان لشکر ۴۱ ثارالله آشنا شوند.
سنگ‌نوشته‌های ماندگار؛ گرامیداشت هشت هزار ستاره
در بخش پایانی این گنجینه، یادمان‌های سنگی ارزشمندی تعبیه شده که مشخصات سجلی شهدای استان‌های کرمان، سیستان‌وبلوچستان و هرمزگان بر پهنه آنها نقش بسته است؛ دلاورمردانی که دوشادوش یکدیگر در صفوف لشکر ۴۱ ثارالله پای در میدان نبرد گذاشتند. ثبت مشخصات فردی، نام پدر، زادروز و محل شهادت این هشت هزار شهید والامقام، نشانه‌ای گویا از پایمردی دیاری است که سپهبد شهید حاج قاسم سلیمانی، سال‌ها فرمانده‌ی و خدمتگزاری به آن را بر عهده داشت.
این مرکز فرهنگی و تاریخی با داشتن بخش‌های تکمیلی همچون مرکز پژوهش، نمازخانه و سالن آمفی‌تئا‌تر، امروزه نقشی محوری در پیوند نسل جوان با پیشینه ایثار و مؤلفه‌های هویت ملی در استان کرمان ایفا می‌کند.