هپاتیت با ماهیت خاموش خود می‌تواند سال‌ها بدون نشانه‌ای آشکار، کبد را تخریب کند؛ شناخت انواع این ویروس‌ها و روش‌های پیشگیری، اولین قدم برای مقابله با این تهدید است.
به گزارش اتحاد ما، هپاتیت که به معنای التهاب کبد است، می‌تواند ناشی از عوامل مختلفی از جمله عفونت‌های ویروسی، مصرف برخی دارو‌ها و سایر بیماری‌ها باشد. در این میان، آگاه‌ی از انواع هپاتیت و روش‌های پیشگیری از آن‌ها به دلیل شیوع بالا و پیامد‌های سنگین، نیازمند توجه ویژه است.
دکتر نرگس مهرالحسنی، متخصص طب اورژانس، با اشاره به آمار‌های سازمان جهانی بهداشت، اظهار داشت که حدود ۲۸۷ میلیون نفر در جهان به هپاتیت مزمن B یا C مبتلا هستند و سالانه تقریبا ۱ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر بر اثر عوارض این بیماری جان خود را از دست می‌دهند.
بررسی انواع هپاتیت و روش‌های پیشگیری
ویروس‌های هپاتیت در پنج نوع اصلی A، B، C، D و E دسته‌بندی می‌شوند که هر کدام از نظر راه انتقال، شدت بیماری و روش‌های پیشگیری با یکدیگر تفاوت دارند. هپاتیت‌های A و E عمدتا از طریق آب و مواد غذایی آلوده منتقل شده و اغلب به صورت عفونت حاد ظاهر می‌شوند؛ لذا رعایت بهداشت فردی، شست‌وشوی دست‌ها و اطمینان از سلامت منابع آب و غذا در پیشگیری از آن‌ها حیاتی است.
در مقابل، هپاتیت‌های B و C به دلیل قابلیت تبدیل شدن به بیماری مزمن و ایجاد آسیب‌های طولانی‌مدت به کبد، نیازمند توجه بیشتری هستند. هپاتیت B از طریق تماس با خون، برخی مایعات بدن، روابط جنسی محافظت‌نشده و انتقال از مادر به نوزاد هنگام تولد منتقل می‌شود. هپاتیت C نیز عمدتا از طریق تماس با خون آلوده، استفاده از سرنگ‌های مشترک و تجهیزات غیر‌استریل (مانند ابزار‌های خالکوبی و پیرسینگ) گسترش می‌یابد. همچنین، هپاتیت D تنها در افرادی بروز می‌کند که از قبل به ویروس هپاتیت B مبتلا باشند و می‌تواند روند آسیب‌های کبدی را شدید‌تر کند.
چالش ماهیت بی‌علامت بیماری
یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های مقابله با این بیماری، ماهیت بی‌علامت آن است؛ بسیاری از افراد ممکن است سال‌ها بدون اطلاع از وضعیت خود، با این عفونت زندگی کنند و در این مدت، آسیب‌های کبدی آن‌ها به تدریج پیشرفت کند. اگرچه علائمی مانند زردی پوست و سفیدی چشم، ادرار تیره، خستگی مفرط، تهوع، استفراغ، درد شکم و کاهش اشتها ممکن است در برخی مبتلایان مشاهده شود، اما نبود این نشانه‌ها هرگز به معنای عدم ابتلا نیست. از این رو، تشخیص زودهنگام و ارزیابی پزشکی در صورت احتمال مواجهه با عوامل خطر، برای کنترل بیماری و جلوگیری از بروز عوارض جبران‌ناپذیر بسیار ضروری است.
راهکار‌های پیشگیری و درمان
در راستای شناخت انواع هپاتیت و روش‌های پیشگیری، واکسیناسیون کارآمد‌ترین روش برای مقابله با هپاتیت A و B است. در ایران، واکسن هپاتیت B در برنامه واکسیناسیون کودکان گنجانده شده که نقش بسیار مهمی در کنترل انتقال این ویروس از مادر به نوزاد دارد. همچنین رعایت اصول بهداشت در روابط جنسی و استفاده از تجهیزات استریل پزشکی و آرایشی، از دیگر روش‌های کاهش خطر انتقال هپاتیت B و C است.
اگرچه برای هپاتیت C واکسنی وجود ندارد، پیشرفت‌های علمی باعث شده است که بیش از ۹۵ درصد موارد این بیماری با درمان‌های جدید به طور قطعی درمان شوند. هپاتیت B مزمن نیز با استفاده از دارو‌های ضدویروسی در بسیاری از بیماران قابل کنترل است.
وضعیت هپاتیت در ایران
اجرای برنامه واکسیناسیون هپاتیت B در ایران از سال ۱۳۷۲ منجر به کاهش چشمگیر شیوع این بیماری شده است. با این حال، متخصصان تأکید می‌کنند که این موفقیت به معنای پایان خطر نیست. شناسایی مبتلایان، افزایش آگاه‌ی عمومی و دسترسی گسترده به آزمایش‌ها و درمان‌های به‌روز، همچنان از اولویت‌های اصلی برای کاهش بار این بیماری بر نظام سلامت کشور محسوب می‌شود.