اجرای طرح هوشمندسازی یارانه آرد و نان در جنوب کرمان به دلیل ضعف زیرساخت‌های مخابراتی و خطا‌های محاسباتی سامانه‌ها، معیشت خانوار‌های روستایی و عشایری را با چالش‌های جدی مواجه کرده است.
به گزارش اتحاد ما، اجرای طرح‌های کلان ملی با رویکرد شفاف‌سازی و برقراری عدالت در توزیع یارانه‌ها، همواره در مراحل آغازین با موانع عملیاتی و نگرانی‌های مردمی روبه‌رو می‌شود. در این بستر، طرح هوشمندسازی یارانه آرد و نان که از دهم شهریورماه در مناطق روستایی و عشایری سراسر کشور به اجرا درآمده است، در جنوب استان کرمان به دلیل موقعیت ویژه اقلیمی، پراکندگی جغرافیایی و بافت کوهستانی و صعب‌العبور، چالش‌ها و بازتاب‌های گوناگونی به همراه داشته است؛ مسائلی که از شیوه ارزیابی و پالایش داده‌ها در سامانه‌ها تا کمبود جدی زیرساخت‌های مخابراتی را شامل می‌شود و مستلزم بررسی و بازنگری دقیق‌تر است.
بر اساس بررسی‌های میدانی خبرنگار اتحاد ما، مهم‌ترین آسیب‌پذیری این طرح در روند اجرا در جنوب کرمان، بسنده کردن به داده‌های آماری انتزاعی و فاصله داشتن از واقعیت‌های میدانی به شمار می‌رود. سامانه‌های هوشمندی که با هدف مقابله با واسطه‌گری و سوءاستفاده از آرد یارانه‌ای راه‌اندازی شدند، در برخی آبادی‌ها و سکونتگاه‌های عشایری در شهرستان‌های جیرفت، کهنوج، قلعه‌گنج، رودبار جنوب، فاریاب، عنبرآباد و منوجان، سهمیه خانواده‌ها را با اختلال جدی روبه‌رو کرده‌اند.
شمار قابل توجه‌ی از ساکنان روستا‌ها و مناطق عشایری که معیشت روزانه‌شان به‌طور مستقیم با پخت سنتی نان محلی گره خورده است، در شرایط کنونی با افت پیش‌بینی‌نشده سهمیه آرد مواجه شده‌اند؛ نارسایی ناشی از خطا‌های محاسباتی سامانه‌ها که ظاهرا الگو‌های مبتنی بر تراکنش‌های بانکی را ملاک اصلی توزیع در نظر گرفته است.
از سوی دیگر، یکی از چالش‌های بنیادین پیش‌روی اجرای این طرح در هشت شهرستان جنوبی کرمان، ضعف شدید زیرساخت‌های ارتباطی در نواحی کوهستانی و صعب‌العبور است. از آنجا که ثبت و تسویه سهمیه خرید آرد از طریق پایانه‌های فروشگاه‌ی سیار یا سامانه‌های کاربردی مرتبط صورت می‌گیرد، ناپایداری ارتباط اینترنتی و عدم پوشش شبکه تلفن همراه در قلمرو‌های ییلاقی و قشلاقی، چرخه توزیع را با معضلات اساسی همراه ساخته است.
جامعه عشایری جنوب کرمان که پیش از این با بحران‌های ناشی از خشکسالی و محرومیت‌های انباشته دست‌وپنجه نرم می‌کردند، اکنون ناچارند برای دریافت سهمیه آرد روزمره خود، مسافت‌های طولانی را برای رسیدن به نقطه پوشش آنتن طی کنند؛ شرایطی که دسترسی سریع و آسان جامعه محلی به ملزومات اساسی را دچار اختلال کرده است.
پیامدهای اجرای هوشمندسازی یارانه آرد و نان در مناطق روستایی و عشایری جنوب استان کرمان
چالش‌های هوشمندسازی یارانه آرد و پاسخ متولیان؛ عدالت توزیع در گرو بازنگری بومی
در سوی مقابل، مسئولان و متولیان حوزه غله، بازرگانی و فرمانداری‌های جنوب کرمان، ضمن دفاع از اصل شفاف‌سازی و جلوگیری از قاچاق و انحراف آرد یارانه‌ای، بر ضرورت اصلاح خطا‌های سیستمی تأکید دارند.
بررسی مواضع مدیران دستگاه‌های اجرایی نشان می‌دهد که آن‌ها نیز بر لزوم «اصلاحات بومی» پافشاری می‌کنند؛ چرا که میانگین مصرف آرد در میان خانواده‌های عشایری جنوب کرمان با الگوی مصرف شهرنشینان یا حتی روستاییان مناطق مرکزی کشور تفاوت‌های بنیادین دارد. نان در این مناطق صرفا یک کالای مصرفی روزمره نیست، بلکه ستون اصلی معیشت و بقای خانوار‌های مولد و کم‌برخوردار محسوب می‌شود.
به گزارش اتحاد ما، جلسات متعددی برای رفع این چالش‌ها در فرمانداری‌های منطقه تشکیل شده است. بر این اساس، مقرر شد با تشکیل کارگروه‌های تخصصی رصد و پالایش محلی، خطا‌های ناشی از راستی‌آزمایی‌های سیستمی برطرف شود تا سهمیه خانوار‌های واقعی و جامانده بار دیگر به چرخه توزیع بازگردد.
رایزنی مسئولان برای بازنگری در سهمیه‌های اختصاص‌یافته به عشایر در طرح توزیع هوشمند آرد
ردپای تراکنش‌های بانکی و خطا‌های ناخواسته در کاهش سهمیه‌ها
مدیر تعاون روستایی جنوب کرمان با تشریح ابعاد اجرایی این طرح ملی اظهار کرد: این طرح از دهم شهریورماه در راستای دستورالعمل جامع شفاف‌سازی و هوشمندسازی یارانه آرد و نان کشور کلید خورده است. مبنای سامانه در تعدیل یا حذف سهمیه‌ها، اطلاعات ثبت‌شده خانوار‌ها در پاییز سال ۱۴۰۲ در سامانه «سیما» و تطبیق آن با داده‌های سامانه‌های هدفمندی یارانه‌ها و نانینو بوده است.
محمد بلندنظر با تأکید بر اینکه حذف یا کاهش سهمیه برخی خانوار‌ها به‌صورت کاملا سیستمی و متمرکز اعمال شده است، افزود: اداره کل تعاون روستایی و اداره غله استان هیچ‌گونه دخالتی در این فرآیند نداشته‌اند و تمامی پایش‌ها بر اساس الگوریتم‌های متمرکز کشوری پیش رفته است.
بررسی دلایل افت سهمیه بخشی از خانوار‌های مشمول نشان می‌دهد که پایش‌های صورت‌گرفته در ماه‌های بهمن و اسفند، ملاک ارزیابی قرار گرفته است. وی در این رابطه تصریح کرد: سهمیه تعدادی از خانوار‌ها به دلیل خرید نان بیش از سقف مجاز از طریق کارت بانکی در نانوایی‌ها کاهش یافته است؛ موضوعی که در بسیاری از موارد ناشی از استفاده اعضای خانواده از کارت بانکی سرپرست خانوار در مناطق شهری یا سایر نقاط بوده، بدون آنکه خانوار از پیامدهای آن مطلع باشد.
این مقام مسئول با اشاره به سردرگمی برخی روستاییان در مواجهه با این موضوع افزود: در فرهنگ زیستی روستایی و عشایری، اشتراک‌گذاری کارت بانکی میان اعضای خانواده یا خرید نان برای بستگان امری رایج است، غافل از اینکه تراکنش‌های ثبت‌شده در دستگاه‌های کارتخوان نانوایی‌ها مبنای سنجش میزان مصرف خانوار در محاسبات سامانه قرار می‌گیرد و همین مسئله ناخواسته به تغییر سهمیه‌ها منجر شده است.
مدیر تعاون روستایی جنوب کرمان درباره ساز‌وکار بازگشت سهمیه‌ها به‌صورت خودکار توضیح داد: در صورت رعایت ضوابط تعیین‌شده و عدم خرید نان با کارت بانکی از نانوایی‌ها طی آبان‌ماه برای خانوار‌های مشمول، سهمیه آرد آن‌ها در ماه آتی به‌صورت خودکار برقرار خواهد شد؛ ضمن اینکه خانوار‌های دارای سهمیه فعال نیز باید اصول خرید را رعایت کنند تا از قطع احتمالی مجدد سهمیه پیشگیری شود.
فرایند حمل و توزیع آرد یارانه‌ای توسط شبکه تعاون روستایی در هشت شهرستان جنوبی کرمان
چالش‌های توزیع هوشمند آرد در جنوب کرمان؛ ضرورت بازنگری در سهمیه‌ها متناسب با اقلیم و معیشت عشایر
اقلیم ویژه جنوب کرمان، شرایط زیستی جامعه عشایری و موانع زیرساختی، ضرورت بازنگری در فرمول‌های ثابت تخصیص آرد را دوچندان کرده است. در حالی که بر اساس سرانه مصوب کشوری، ماهانه ۸ کیلوگرم آرد به ازای هر فرد روستایی در نظر گرفته شده و یک خانوار پنج‌نفره یک کیسه ۴۰ کیلوگرمی تحویل می‌گیرد، ویژگی‌های بومی مناطق گرمسیری و ییلاقی جنوب استان با سایر نقاط کشور تفاوت‌های ساختاری دارد. الگوی مصرف متفاوت نان در اقلیم گرمسیر، پراکندگی جغرافیایی، سبک زندگی مبتنی بر کوچ عشایر و عدم دسترسی آسان به نانوایی‌های ثابت، کارایی الگو‌های محاسباتی متمرکز در هوشمندسازی یارانه آرد را با چالش روبه‌رو ساخته و نیازمند رویکردی منعطف‌تر است.
بلندنظر با اشاره به این مطالبات دیرینه تصریح کرد: موضوعات و نیازمندی‌های ویژه مناطق گرمسیری، عشایری و ییلاقی جنوب کرمان در جلسات متعددی با استاندار و معاونت هماهنگی امور اقتصادی استانداری طرح و بررسی شده و رایزنی‌ها برای اعمال اصلاحات منطقه‌ای و منطبق با واقعیت‌های میدانی جریان دارد تا از سنگینی بار معیشتی این قشر کاسته شود.
وی با اشاره به اختلالات شبکه و ضعف زیرساخت‌های اینترنتی در مناطق کوهستانی و سخت‌گذر، این مسئله را مانع ثبت برخط اطلاعات در سامانه دانست و تأکید کرد: به‌رغم این محدودیت‌ها، نیرو‌های تعاون روستایی به‌صورت مستمر و شبانه‌روزی در حال بارگیری، حمل و تحویل به‌موقع آرد به انبار‌های مناطق هدف هستند تا کوچک‌ترین نارسایی یا وقفه‌ای در خدمات‌رسانی رخ ندهد.
تأمین پایدار و به‌موقع آرد به‌عنوان یک کالای راهبردی در سفره روستاییان و عشایر جنوب کرمان، اولویتی غیر‌قابل‌چشم‌پوشی است. اجرای سامانه‌های هوشمندسازی اگرچه با رویکرد صیانت از منابع، مهار قاچاق و جلوگیری از خروج کالا از شبکه رسمی پایه‌ریزی شده، اما بدون انطباق با پیوست‌های اجتماعی، فرهنگی و جغرافیایی بومی اهداف خود را به‌طور کامل محقق نخواهد کرد.
مدیر تعاون روستایی جنوب کرمان در پایان با ارزیابی مثبت از روند هماهنگی‌ها، یادآور شد: با پایش مداوم، رفع کاستی‌های موجود و اجرای دقیق چارچوب‌های سامانه‌ای، مسیر بهبود ساز‌وکار‌های توزیع و پاسخگویی به دغدغه خانواده‌ها هموار خواهد شد و با هم‌افزایی مردم و نهاد‌های اجرایی، این دوره گذار با حداقل چالش سپری می‌شود.