به گزارش اتحاد ما، بناهای تاریخی هویت فرهنگی یک سرزمین را شکل می دهند؛ میراثی ارزشمند که در صورت عدم حفاظت، نه تنها تاریخ محلی را محو می کند بلکه بخشی از زنجیره تمدن بشری را برای همیشه از میان می برد. بنای تاریخی میر زبیر در روستای شریف آباد قهستان سیرجان، یکی از این گنجینه های در معرض خطر است که با وجود ثبت ملی، همچنان نیازمند توجه جدی برای جلوگیری از تخریب کامل می باشد.
اگر از میان باغ های بادام روستای شریف آباد قهستان در بخش پاریز و در فاصله ۶۰ کیلومتری شهر سیرجان عبور کنیم، بنایی باشکوه به چشم می خورد که کارشناسان قدمت آن را به قرن ششم هجری، یعنی حدود ۹۰۰ سال پیش، نسبت می دهند و از نظر معماری و تزئینات در استان کرمان بی نظیر است.
ساکنان منطقه این بنا را «میر زبیر» می نامند و بر اساس روایتی، کاربری آن مسجد بوده است، اما روایت دیگری آن را آرامگاه شخصی به نام میر زبیر معرفی می کند؛ موضوعی که برای مسئولان میراث فرهنگی هنوز قطعی نشده و نیازمند بررسی ها و کاوش های تخصصی بیشتر است.
با وجود مرمت های دوره ای و ثبت ملی بنا و تلاش های اهالی بومی برای حفظ آن، تغییرات جوی و فعالیت های افراد سودجو آسیب هایی جدی به این اثر وارد کرده است. این بنا نیازمند مرمت، ساماندهی و معرفی به عنوان یک ظرفیت گردشگری ارزشمند است؛ خواسته ای که بارها از سوی مسئولان محلی و مردم مطرح شده اما تاکنون مورد توجه کافی قرار نگرفته است.
محمود صالحی، محقق و نویسنده حوزه میراث فرهنگی، با اشاره به قدمت کهن بنای میر زبیر گفت: نام بنا نشان می دهد که این اثر به دوره پیش از حاکمیت حکومت های شیعی بازمی گردد و وجود محراب در آن احتمال مسجد بودنش را تقویت می کند. وی افزود: گچ بری های به کار رفته در بنا نمایانگر تمدنی پیشرفته و شهرنشینی از دوره صفویه تا قاجار است، هرچند تاکنون پژوهش تاریخی جامعی درباره این بنا انجام نشده است.
محسن اسدی، باستان شناس و پژوهشگر نیز درباره تاریخچه بنا اظهار داشت: در این مکان دو مقبره به نام های میر طلحه و میر زبیر وجود دارد و سبک گچ بری آن شباهت هایی با مسجد جامع نیریز و آتشکده های منطقه دارد. وی تأکید کرد که مشخصات و تصاویر قدیمی این بنا، پیش و پس از مرمت، در آرشیوی که توسط وی گردآوری شده موجود است و مسئولان می توانند از این اسناد برای مرمت بهره ببرند.
بخشدار پاریز در گفت وگو با خبرنگار اتحاد ما با اشاره به مرمت بنا در سال ۱۳۷۵ اظهار داشت: از آن زمان تاکنون تنها یک یا دو بار بازسازی انجام شده که این اقدامات در شأن حفظ یک اثر تاریخی و باستانی نیست. حامد گوئینی افزود: مکاتبات متعددی با روسای فعلی و سابق اداره میراث فرهنگی سیرجان برای مرمت و حفاظت بنا صورت گرفته اما متأسفانه تاکنون هیچ اقدام عملیاتی برای مرمت اصولی انجام نشده است. وی با اشاره به حضور گردشگران در این مکان گفت: امیدواریم بازدید انجمن های تخصصی و پوشش رسانه ای موجب جلب توجه جدی مسئولان برای مرمت و تبدیل این بنا به قطب گردشگری شود.
دهیار روستای شریف آباد قهستان نیز اعلام کرد: این بنا در سال ۸۵۰ قمری بازسازی شده و در سال ۱۳۷۵ در فهرست آثار ملی ثبت گردیده است. از نمای بیرونی به شکل چهارضلعی و از داخل شش ضلعی است. محمد نورمندی افزود: این اثر تاریخی شباهت زیادی به گنبد جبلیه کرمان با قدمتی حدود هزار سال دارد اما نقوش گچ بری منحصربه فرد آن در هیچ اثر تاریخی دیگر استان دیده نمی شود. وی تأکید کرد: با توجه به ثبت ملی بودن اثر، اداره میراث فرهنگی و نهادهای مربوطه باید نظارت و مرمت آن را بر عهده بگیرند. هرچند اهالی بومی تلاش هایی برای حفظ بنا انجام داده اند، اما حمایت های لازم ضروری است. دهیار افزود: روزانه تعداد زیادی حفار غیرمجاز در این محل به کاوش می پردازند که علاوه بر آسیب به بنا، برای مردم منطقه نیز مزاحمت ایجاد می کنند و باید با این موضوع برخورد شود.
رییس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان سیرجان نیز اظهار داشت: قدمت این بنا به قرن پنجم و ششم هجری بازمی گردد و آثار با این ویژگی های معماری و تزئینات گچ بری در استان کرمان نادر است. وحید حسینی افزود: آنچه اکنون از بنای میر زبیر باقی مانده تنها بخشی از بنای اصلی است که حفظ شده و تاکنون بازسازی مجددی صورت نگرفته است. اگرچه در گذشته مرمتی انجام شده، اما بنا همچنان نیازمند توجه و مرمت ویژه است. وی با اشاره به ضرورت بهبود مسیر دسترسی به بنا گفت: برای توسعه گردشگری در این منطقه باید مسیر دسترسی بهینه شود تا بازدیدکنندگان بتوانند به سهولت از این مجموعه دیدن کنند.
رییس اداره میراث فرهنگی سیرجان با بیان اینکه در حال حاضر دهیاری روستا مسئول مراقبت از بنا است، تصریح کرد: این منطقه ظرفیت تبدیل شدن به قطب گردشگری را دارد و می توان در کنار جاذبه های تاریخی، از ظرفیت های گردشگری روستایی نیز بهره برد. وی درباره ابهام در کاربری بنا افزود: ساختار بنا شبیه مسجد نیست و احتمالاً آرامگاه است، اما برای تعیین دقیق هویت آن نیازمند پژوهش های باستان شناسی هستیم. با توجه به شباهت های سبکی، این بنا ممکن است مربوط به دوره ایلخانی و منتسب به «میر زبیر» یا «میرطلحه» باشد، اما برای اثبات این موضوع باید مطالعات علمی و باستان شناسی انجام شود.
حسینی در پایان با اشاره به ضرورت تخصیص بودجه برای نجات این اثر تاریخی گفت: حداقل اقدام ممکن جذب کمک های بخش خصوصی و تخصیص بودجه دولتی برای انجام مطالعات و مرمت اصولی است تا این بنا به مجموعه گردشگری قابل دسترسی تبدیل شود.
بنای میر زبیر سیرجان با معماری شگفت انگیز و گچ بری های کم نظیر، برای علاقه مندان و گردشگران تقریباً ناشناخته باقی مانده و امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند نگاه دقیق و حمایت جدی است، زیرا فرسایش زمان همراه با بی توجهی انسان، بقای این میراث کهن را به شدت تهدید می کند.