رویداد و جایزه معماری «کرمانی که در من ماند» با هدف بازخوانی، ارزیابی و احیای طرح‌های فاخر اما ساخته‌نشده شهری، معماران سراسر کشور را به چالشی خلاقانه فراخواند؛ رویدادی که به عنوان یک جایزه معماری کرمان تلاش می‌کند بستری برای بازیابی ظرفیت‌های مغفول کالبدی دیار کریمان فراهم آورد.
به گزارش اتحاد ما، این رویداد تخصصی به عنوان یک جایزه معماری منطقه‌ای، با تمرکز بر طرح‌ها و پروژه‌هایی شکل گرفته است که برای شهر کرمان طراحی شده‌اند، اما در گذر زمان یا هرگز به مرحله اجرا نرسیده‌اند یا همچنان نیمه‌کاره رها شده‌اند. این جایزه تخصصی توسط شهرداری کرمان (سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری) برگزار می‌شود تا مجالی برای بازنگری به ظرفیت‌های مغفول این دیار فراهم آید.
معماری در دیار کهن کرمان، مقوله‌ای فرا‌تر از روساخت، جلوه بصری سازه‌ها، پوشش گیاهی و المان‌های شهری تلقی می‌شود؛ این مفهوم، عنصری تفکیک‌ناپذیر از موجودیت و شناسنامه تاریخی شهر، شاخص سنجش کیفیت زندگی ساکنان و بیانگر رویکرد آن در مواجهه با دگرگونی‌ها و الگو‌های توسعه به شمار می‌آید.
کرمان از دیرباز در زمره تاریخی‌ترین و اصیل‌ترین کانون‌های شهری ایران جای داشته و از میراثی غنی در هنر ساخت‌وساز بهره‌مند بوده است. با این وجود، در دهه‌های گذشته تحت تأثیر عوامل متعدد، غنای معماری و هویت کالبدی آن با کاستی‌های جدی روبه‌رو شده است؛ رویکردی که امروز چالش‌ها و پرسش‌های بنیادینی را درباره اصالت شهری، افق‌های توسعه، پایداری محیطی و کیفیت زیست‌پذیری این کهن‌شهر پیش روی کارشناسان نهاده است.
در شرایطی که معماری اصیل می‌تواند فرا‌تر از بنا نهادن کالبد‌ها و اشغال فضا‌های خالی، آفریننده پیوند عمیق میان شهروند و زیست‌بوم باشد و چشم‌انداز گذشته، حال و فردای شهر را ترسیم کند، کرمان در سال‌های اخیر علاوه بر ناکامی در پاسداری شایسته از مواریث تاریخی، در عرصه معماری معاصر نیز با خلأ‌ها و چالش‌های مشهودی روبه‌رو شده است.
فراخوان رویداد کرمانی که در من ماند؛ مجالی نو برای بازخوانی و احیای طرح‌های ساخته‌نشده معماری کرمان
جایزه معماری «کرمانی که در من ماند»؛ مجالی برای احیا و بازخوانی طرح‌های ناکام
دغدغه معماری در این دیار، هرچند همپای نیاز‌های شهری خودنمایی نکرده، اما هرگز به خاموشی نگراییده است. در جدید‌ترین اقدام، شهرداری کرمان با همراه‌ی جمعی از معماران، رویداد و جایزه‌ای با عنوان «کرمانی که در من ماند» پایه‌گذاری کرده است تا طرح‌هایی که ظرفیت گره‌گشایی از مسائل شهری را داشتند اما در مرحله نقشه متوقف ماندند، فرصت دیده شدن پیدا کنند. برخلاف رویه معمول جوایز معماری که تنها بر بنا‌های احداث‌شده تکیه دارند، این رویداد بر بخش مغفول تاریخ معاصر کرمان انگشت گذاشته است: طرح‌هایی فاخر که برای این شهر خلق شدند اما رنگ اجرا به خود ندیدند.
چرایی راه‌اندازی جایزه معماری کرمان
در فراخوان رویداد «کرمانی که در من ماند»، دلایل شکل‌گیری این ابتکار چنین تشریح شده است: طی دهه‌های گذشته، طرح‌های کالبدی و پروژه‌های معماری ارزشمندی با ایده‌های ناب و سازنده برای کرمان ترسیم شده که ظرفیت پاسخگویی به چالش‌های شهری را داشتند؛ اما در آرشیو معماران، بخش خصوصی و نهاد‌های دولتی خاک خورده‌اند. اکنون شکاف چشمگیری میان کیفیت این طرح‌های روی کاغذ و بافت واقعی شهر کرمان دیده می‌شود. این رویداد فضایی فراهم می‌آورد تا این آثار دوباره بررسی و نقد شوند؛ شاید بستری فراهم گردد تا برخی از این طرح‌ها بار دیگر در مسیر ساخت و اجرا قرار گیرند.
ضوابط و شروط پذیرش آثار در جایزه معماری کرمان
فراخوان این رقابت از ۱۱ شهریورماه آغاز شده و علاقه‌مندان تا ۱۱ مهرماه فرصت دارند آثار خود را ثبت کنند. نمایشگاه آثار و آیین پایانی و تجلیل از برگزیدگان نیز در بازه زمانی ۲۵ تا ۲۸ مهرماه در شهر کرمان برگزار خواهد شد. این رقابت در سه بخش رقابتی، غیررقابتی و پایان‌نامه‌های دانشجویی برنامه‌ریزی شده است.
پروژه‌های متقاضی حضور در بخش رقابتی باید واجد سه شرط اساسی باشند:
– پروژه‌ای واقعی باشند که در روندی حرفه‌ای، با شرح مأموریت روشن و برای کارفرمایی مشخص ترسیم شده باشد.
– بستر و سایت احداث پروژه حتما در محدوده جغرافیایی استان کرمان واقع باشد.
– فرایند طراحی معماری آن نهایی شده باشد، اما ساخت آن به هر علتی معلق یا ناتمام مانده باشد.
دبیرخانه این جایزه تصریح کرده است که طرح‌های صرفا مفهومی (کانسپت)، تخیلی یا ایده‌های آینده‌نگرانه جایی در این رویداد ندارند و «واقع‌گرایی» و «امکان‌پذیری فنی» ملاک اصلی داوری خواهد بود.
دسته‌بندی پنج‌گانه آثار رقابتی
آثار مشمول این فراخوان، گستره‌ای از بنا‌های مسکونی و عمومی را در بر می‌گیرد؛ از جمله انواع آپارتمان‌ها، مجتمع‌ها، شهرک‌ها، واحد‌های تک‌خانواری و ویلا‌های داخل یا خارج شهر با کاربری دائمی و موقت. همچنین طرح‌های بنا‌های عمومی شامل مراکز اداری، تجاری، فرهنگی، آموزشی، مجتمع‌های چندمنظوره، تأسیسات گردشگری، کارخانه‌ها و سردر‌های شهری نیز مجاز به حضور در این فرایند رقابتی هستند.
جایزه «کرمانی که در من ماند»؛ گامی نو برای بازخوانی و احیای ایده‌های ماندگار معماری
بررسی دسته‌بندی پنج‌گانه و مراحل داوری جایزه معماری کرمان با حضور استادان برجسته
این رویداد تخصصی با هدف شناسایی، بازخوانی و معرفی الگو‌ها و ایده‌های برجسته معماری و شهر‌سازی دیار کریمان برگزار می‌شود تا زمینه‌ای شایسته برای پیوند میان میراث غنی گذشته و نیاز‌های امروز شهر فراهم آورد. در این فراخوان فرهنگی و تخصصی، از تمامی معماران، پژوهشگران و صاحب‌نظران حوزه شهر‌سازی دعوت شده است تا با تکیه بر پژوهش‌های علمی و تجارب عملی، قرائتی تازه از معماری اصیل و زیست‌بوم این منطقه ارائه دهند.
برگزاری رویداد‌هایی از این دست نقشی حیاتی در بازآفرینی هویت کالبدی و صیانت از اصالت تاریخی شهر ایفا می‌کند؛ جایی که ایده‌های خلاقانه نه‌تنها می‌توانند خاطرات جمعی و معماری ماندگار گذشته را احیا سازند، بلکه بستری راهبردی برای توسعه پایدار، ارتقای کیفیت فضا‌های عمومی و تقویت حس تعلق شهروندان به زیست‌بوم خود پدید می‌آورند.
پروژه‌های معماری شهری نظیر طراحی معماری خیابان، میدان، پارک، طراحی منظر فضا‌های شهری، باغ‌های شهری و پیاده‌راه‌ها از جمله آثاری به شمار می‌روند که امکان حضور در بخش رقابتی این رویداد را دارند.
از دیگر محورهای جایزه معماری «کرمانی که در من ماند»، می‌توان به طرح‌های مربوط به باززنده‌سازی و احیای بنا‌های تاریخی یا معاصر با هر نوع کاربری اشاره کرد. در این گروه رقابتی، مرمت و احیای بنا‌های تاریخی و همچنین تعمیر، تغییر و بازآفرینی بنا‌های موجود با هدف تعریف کاربری جدید یا افزودن کیفیتی تازه، مورد ارزیابی و داوری قرار می‌گیرد.
بخش پایان‌نامه‌های طراحی دانشگاه‌ی نیز از دیگر بخش‌های این رویداد است. بر اساس فراخوان منتشرشده، پایان‌نامه‌های طراحی دانشگاه‌ی با هر نوع کاربری که به یک طرح معماری مشخص انجامیده باشند، مجاز به رقابت در این بخش هستند؛ این در حالی است که پایان‌نامه‌های طراحی شهری فاقد طرح نهایی معماری در این رویداد پذیرفته نمی‌شوند. همچنین پایان‌نامه‌های رشته‌های مرمت و احیای بنا‌های تاریخی تنها در صورتی که رویکرد پژوهشی محض نداشته و به محصول و طرح معماری ختم شده باشند، امکان شرکت در این رقابت را خواهند داشت.
داوری دو مرحله‌ای
داوری آثار ارسال‌شده به این جایزه در دو مرحله صورت می‌پذیرد. در مرحله نخست، افشین محمودی (مسئول گروه رقابتی تعمیر)، علی ابوالحسنی‌راد (مسئول گروه رقابتی بنا‌های عمومی)، مصطفی موحدی‌نیا (مسئول گروه رقابتی پایان‌نامه‌های طراحی دانشگاه‌ی)، رضا ناصری (مسئول گروه رقابتی شهر) و محمود ابراهیمی (مسئول گروه رقابتی بنا‌های مسکونی) داوری آثار را بر عهده دارند.
در مرحله دوم، امیر انوشفر، فیروز فیروز، محمد ایرانمنش، محمدرضا نیکبخت، حمیدرضا خویی و علی سوداگران به ارزیابی آثار می‌پردازند. همچنین رضا ناصری به عنوان کیوریتور و دبیر علمی جایزه معرفی شده است.
بر اساس برنامه‌ریزی صورت‌گرفته، در مرحله نخست داوری، فهرستی کوتاه از میان آثار ارسالی واجد شرایط برای ورود به مرحله دوم انتخاب می‌شود. افزون بر این، هیئت داوران پروژه‌های راه‌یافته به بخش نمایشگاه و شماری محدود از پروژه‌ها را برای ارائه شفاه‌ی در زمان برگزاری رویداد برمی‌گزینند.
پس از آن، مرحله نهایی داوری انجام خواهد گرفت که طی آن، داوران از میان طرح‌های منتخب فهرست کوتاه در هر گروه رقابتی، آثاری را به عنوان فینالیست تعیین کرده و سپس برگزیدگان رتبه‌های اول تا سوم را مشخص می‌کنند. در نهایت، فینالیست‌ها و نفرات برتر در آیین اختتامیه معرفی شده و جوایز، لوح‌ها و تندیس‌های رویداد به آنان اعطا خواهد شد.
دعوت شهرداری از معماران
معاون محیط‌زیست و خدمات شهری شهردار کرمان با اشاره به برپایی جایزه معماری «ناساخته‌های کرمان» با عنوان «کرمانی که در من ماند»، از عموم معماران و طراحان دعوت کرد تا آثار خود را تا ۱۱ مهرماه ۱۴۰۵ ارسال کنند.
به نقل از روابط عمومی شهرداری کرمان، هادی ربانی درباره جدول زمان‌بندی این رویداد اظهار داشت: فرایند ثبت‌نام و ارسال آثار از ۱۱ شهریور تا ۱۱اتحاد ما ۱۴۰۵ انجام می‌شود، نمایشگاه آثار در ۲۵ مهرماه گشایش خواهد یافت و بخش ارائه‌های شفاه‌ی از ۲۵ تا ۲۷ مهرماه برقرار خواهد بود. همچنین مراسم اختتامیه و اعلام اسامی برگزیدگان در ۲۸ مهرماه در تالار فرهنگ و هنر کرمان برگزار خواهد شد.
وی پیرامون جوایز این دوره نیز اعلام کرد: پنج جایزه ۱۰۰ میلیون تومانی به همراه تندیس رویداد برای پنج اثر حائز رتبه نخست و پلاک و لوح تقدیر برای رتبه‌های دوم و سوم پیش‌بینی شده است.
معاون محیط‌زیست و خدمات شهری شهرداری کرمان یادآور شد: فرایند ارسال آثار و شرکت در تمامی بخش‌ها و مراحل این رویداد کاملا رایگان است.
«کرمانی که در من ماند» همزمان با یک رقابت معمارانه، بستری ارزشمند برای بازخوانی علم و هنر معماری در شهر و فرصتی برای اندیشه‌ورزی و هم‌اندیشی درباره آن فراهم می‌آورد؛ مجالی تا شاید در میان پروژه‌های سال‌ها مسکوت‌مانده، طرحی بازیافته شود که برای کرمان امروز حرفی تازه داشته باشد و به فضای واقعی شهر راه یابد، و این رویداد سرآغازی بر بازاندیشی و دگرگونی در سیمای معماری کرمان باشد.