تخریب گسترده بیش از ۷۰ درصد از کالبد سینما نور کرمان، یکی از بناهای ثبتشده ملی، موجی از نگرانی را در میان فعالان میراثفرهنگی ایجاد کرده است. اکنون پرونده این بنا در پی شکایت رسمی میراثفرهنگی به مراجع قضایی ارجاع شده است.
به گزارش اتحاد ما، سینما نور یکی از بناهای فرهنگی و ارزشمند دوران معاصر در شهر کرمان است که قدمتی حدود ۷۰ سال دارد. این بنا که در نزدیکی میدان ارگ و بازار تاریخی کرمان واقع شده، از منظر معماری، اجتماعی و تاریخی از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است و همین ویژگیها باعث شد تا در شهریورماه امسال در فهرست آثار ملی ایران به ثبت برسد.
سینما نور بهعنوان تنها سینمای روباز کرمان و از نمونههای معدود و کمیاب این سبک در سراسر کشور شناخته میشود. با این حال، این بنا علیرغم ارزشهای فراوان، از سال ۱۳۸۳ از دسترس عموم خارج و متروکه شده و در طول سالها آسیبهای متعددی را متحمل شده است.
بر اساس اطلاعات موجود، مالکیت این سینما در اختیار حوزه هنری کرمان قرار دارد. پروژه بهسازی این بنا از بهمنماه سال ۱۴۰۰ توسط حوزه هنری آغاز شد، اما به دلیل بروز مشکلات حقوقی و قضایی، این پروژه متوقف گردید.
در اواخر آذرماه سال ۱۴۰۳، فعالان میراثفرهنگی کرمان گزارش دادند که اقدام به تخریب شبانه ساختمان سینما نور صورت گرفته است. طبق اظهارات رئیس میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی کرمان، وکلای «شرکت نور» عامل این تخریب بودند. با این حال، واکنش گسترده رسانهها و فعالان میراثی و مداخله بهموقع شهرداری، میراثفرهنگی، نیروی انتظامی و دادستانی کرمان، مانع از تکمیل عملیات تخریب شد؛ هرچند در این میان، بخشهایی از سردر سینما آسیب جدی دیدند.
پس از آن حادثه، ثبت ملی سینما نور وعده داده شد و سرانجام پس از تأخیری طولانی، در اواخر تابستان امسال این بنا رسما ثبت ملی شد. با این حال، امیدها برای حفاظت و احیای بنا با شنیدن خبرهایی مبنی بر تخریب بخشی از ساختمان در اوایل آبانماه به شدت کاهش یافت.

نمای بیرونی سینما نور کرمان که پس از تخریب بخشهای داخلی باقی مانده است.
بررسی ابعاد تخریب سینما نور کرمان و چالشهای نظارتی
در همین راستا، یازدهم آبانماه، رئیس کمیسیون گردشگری و میراثفرهنگی شورای شهر کرمان رسما تأیید کرد که روند تخریب سینما نور جدی است. محمدامین شمسی، با انتقاد از وضعیت بلاتکلیف این بنا در صحن علنی شورای شهر، اظهار داشت: «این بنا اکنون ثبت ملی است، اما در فاصله میان ابلاغ مصوبه ثبت به دستگاههای مسئول، بخش بزرگی از آن تخریب شده و در حال حاضر تنها نمای بیرونی آن باقی مانده است.»
وی با اشاره به فاصله زمانی میان تصویب ثبت این بنا در فهرست آثار ملی و ابلاغ آن به نهادهای اجرایی، اظهار داشت: «این مصوبه در تاریخ ۵ دیماه سال ۱۴۰۴ تصویب شد، اما ابلاغیه آن تنها در ۱۱ شهریورماه ۱۴۰۵ به استانداری رسید و حدود یک ماه بعد، در ۸ مهرماه ۱۴۰۵ به شهرداری ابلاغ گردید.»
رئیس کمیسیون گردشگری و میراثفرهنگی شورای شهر کرمان با انتقاد از وضعیت موجود افزود: «در بازه زمانی که این بنا در فرآیند ثبت میراثی قرار داشت، نظارت مؤثری بر وضعیت آن صورت نگرفت و در نتیجه، بنا تقریبا بهطور کامل تخریب شده است؛ بهطوری که امروزه تنها نمای بیرونی آن باقی مانده است.» شمسی با تأکید بر اینکه مسئولیت نگهداری از این سینمای قدیمی بر عهده سازمان میراثفرهنگی است، از دستگاههای متولی خواست تا برای بازسازی این اثر یا اجرای یک سازه مناسب در مرکز شهر اقدام کنند.
شکایت میراثفرهنگی
سرپرست معاونت میراثفرهنگی اداره کل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان کرمان نیز در گفتگو با اتحاد ما، تخریب بخش وسیعی از ساختمان سینما نور را تأیید کرد. مهری جوادی در این باره گفت: «متأسفانه حجم تخریب بسیار زیاد بوده و بیش از ۷۰ درصد ساختمان را شامل میشود.»
وی افزود: «مالک مدعی است که تخریبها توسط معتادان و افراد بیخانمانی که شبها در این ساختمان مستقر میشوند انجام شده، اما حجم این تخریبها با اقدامات افراد بیسرپناه همخوانی ندارد و احتمال میرود این تخریبها عمدی باشند.»

گزارشهای تصویری از حجم بالای تخریب در سینما نور کرمان.
سرپرست معاونت میراثفرهنگی استان کرمان با اشاره به وقوع تخریبهای گسترده پس از ثبت ملی بنا، ادامه داد: «در این خصوص، شکایتی تنظیم شده که هماکنون در جریان بررسی و پیگیریهای قانونی است.»
جوادی در پاسخ به پرسش اتحاد ما مبنی بر اینکه آیا تخریبهای انجامشده قابل جبران است، اظهار داشت: «مالک موظف است ساختمان را دقیقا با همان معماری اولیه بازسازی کند. طبق قانون، زمانی که اثری به ثبت ملی میرسد، حتی در صورت تخریب، مالک ملزم به بازسازی عین به عین آن بنا است.»

نمایی از سردر اصیل سینما نور کرمان که از آثار ارزشمند معماری کرمان است.
سرنوشت مبهم سینما نور کرمان
سینما نور کرمان از بهمنماه ۱۴۰۰ تا آبانماه ۱۴۰۵، دوران پرفراز و نشیب و تلخی را پشت سر گذاشته است. پنج سال پیش، با خبرهای امیدوارکننده آغاز مرمت این بنا، فعالیتهایی در جهت احیا انجام شد؛ اما سه سال بعد، این ساختمان هدف تخریب شبانه قرار گرفت. دو سال پس از آن، با وجود اینکه بنا به ثبت ملی رسیده بود، بخش بزرگی از کالبد و ساختار سینما تخریب شد.
تخریب بخش وسیعی از ساختمان سینما نور را میتوان یکی از ناگوارترین حوادث سال در حوزه میراث فرهنگی دانست. این سینما که متعلق به دهه چهل خورشیدی است، دارای دو سالن مجزا شامل یک سالن مسقف و یک سالن روباز است. سالن روباز که بهعنوان بخش تابستانه مورد استفاده قرار میگرفت، معماری منحصربهفردی به این بنا بخشیده که آن را به یکی از آثار شاخص معماری در ایران تبدیل کرده است.
علاوه بر ویژگیهای معماری، سینما نور بهعنوان یادگاری از زیست جمعی مردم کرمان شناخته میشود که خاطرات بسیاری از نخستین دهههای سده چهاردهم خورشیدی تا به امروز را در خود جای داده است.
اکنون که بخش قابل توجهی از کالبد این بنا از بین رفته است، باید دید پیگیریهای حقوقی میراث فرهنگی به کجا ختم خواهد شد و آیا این بنای ۷۰ ساله میتواند بار دیگر با همان هویت و معماری اصیل به شهر بازگردد یا سرنوشت دیگری در انتظار آن خواهد بود.