با آغاز فصل بارشها و هشدار مدیریت بحران، تکمیل ۲۵ پروژه نیمهتمام آبخیزداری در جنوب کرمان برای مهار سیلابهای مخرب در انتظار تخصیص اعتبارات استانی و ملی مانده است.
به گزارش اتحاد ما، در حالی که سایه سنگین تغییرات اقلیمی بر پهنه جنوب کرمان گسترده شده است و ستاد مدیریت بحران استان با هشدار درباره وقوع بارش و سیلابهای ناگهانی از ماهاتحاد ما امسال، دستگاههای اجرایی را در حالت آمادهباش کامل قرار داده، آمادگی زیرساختهای منطقه برای مهار سیلاب و روانآبها اهمیت دوچندانی یافته است.
جنوب کرمان پهنهای راهبردی اما آسیبپذیر است؛ منطقهای با وسعت سه میلیون و ۵۰۰ هزار هکتار که حوضههای آبریز حیاتی همچون سدهای نسا و جیرفت را در بر میگیرد. در این پهنه وسیع، مدیریت روانآبها دیگر صرفا یک انتخاب محیطزیستی به شمار نمیرود، بلکه ضرورتی حیاتی برای ایمنسازی، حفاظت از جان و مال مردم و صیانت از سرمایههای کشاورزی است. در این میان، سازههای آبخیزداری بهعنوان کارآمدترین ابزار دفاعی در برابر سیلاب و خشکسالی، نقشی محوری ایفا میکنند.
اجرای گسترده این سازهها، فراتر از یک فعالیت مهندسی محض، در حقیقت احیای توازن در چرخه طبیعت است. سازههای آبخیزداری با مهار شتاب ویرانگر جریان آب در زمان بارندگیهای شدید، مانع از تبدیل روانآبها به سیلابهای مخرب و فرسایشی میشوند و از تخریب اراضی کشاورزی و محورهای مواصلاتی در حوضههایی همچون «کلوچان» و جیرفت جلوگیری میکنند.
اما فراتر از مهار سیل، این سازهها نقش پاسداران ذخایر زیرزمینی آب را بر عهده دارند؛ بهگونهای که با افزایش زمان ماندگاری آب بر سطح خاک، بستری مناسب برای نفوذ تدریجی روانآبها به لایههای رسوبی و سفرههای زیرزمینی پدید میآورند. این سازوکار، راهکاری نجاتبخش برای برونرفت منطقه از بحرانهای متوالی کمآبی و بهبود شرایط هیدرولوژیکی حوضههای آبریز محسوب میشود.
اگرچه دستاوردهای علمی و تجارب اجرایی نشان میدهد که توسعه آبخیزداری راهکاری کلیدی در مدیریت بحران چنین مناطقی است، واقعیتهای میدانی مسیر تحقق این سپر حفاظتی را با موانعی روبهرو کرده است. با وجود طراحی و تعریف پروژههای حیاتی، بلاتکلیفی ۲۵ پروژه نیمهتمام که چشمبهراه تزریق اعتبارات استانی و ملی هستند، چالشی آشکار در زنجیره پیشگیری از بحران ایجاد کرده است؛ گرهی که در صورت وقوع بارندگیهای شدید متأثر از پدیده «النینو»، میتواند مخاطرات گستردهای به دنبال داشته باشد.
در همین زمینه، سرپرست ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری جنوب کرمان در گفتوگو با خبرنگار اتحاد ما، با تشریح جزئیات فنی و چالشهای مدیریتی موجود، بر لزوم همافزایی همهجانبه میان نهادهای دولتی و بخشهای محلی جهت مقابله با این تهدیدها تأکید کرد.
اجرای پروژههای آبخیزداری در حوضههای آبریز جنوب کرمان جهت مهار روانآبها و کاهش خطرات سیل
ضرورت توسعه شبکه آبخیزداری در جنوب کرمان برای مهار روانآبها
به گفته سرپرست ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری جنوب کرمان، این منطقه با قرارگیری در محدوده حوضههای آبخیز سدهای نسا، جیرفت و «میلنادر» و همچنین حوضههای وسیع کویر لوت و جازموریان، با پهنه سیلابی گستردهای به مساحت ۳.۵ میلیون هکتار روبهرو است؛ گسترهای وسیع که مهار و پایش آن مستلزم مدیریتی جامع و هوشمندانه است.
رضا سنجری با اشاره به اقدامات انجامشده تصریح کرد: تاکنون با احداث بیش از ۱۲۰۰ سازه آبخیزداری، بخش عمدهای از این پهنه سیلخیز مهار شده است. این سازهها افزون بر کاهش شتاب روانآبها و پیشگیری از فرسایش و شستوشوی خاک، با تغذیه و نفوذ آب به لایههای رسوبی و سفرههای زیرزمینی نقشی حیاتی در مدیریت پایدار منابع آبی منطقه ایفا میکنند.
وی با اشاره به عملکرد این ادارهکل طی سال گذشته، اجرای موفق طرحهای مطالعاتی و عملیاتی در نقاط راهبردی را تشریح کرد و افزود: با وجود تنگناهای مالی در سال گذشته، پروژههای اثربخشی در مناطقی نظیر «سرگریچ» منوجان، بخش اسماعیلی و بلوک، «گردین» اسفندقه و شهرستان فاریاب به مرحله اجرا درآمد و طرحهای مطالعاتی جامعی نیز برای این حوضهها در دستور کار قرار گرفت.
سرپرست ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری جنوب کرمان در خصوص وضعیت منطقه «کلوچان» که طی سالهای گذشته دستخوش سیلابهای خسارتبار شده بود، اظهار کرد: نظر به تغییر الگوهای بارندگی و وقوع سیلهای سهمگین در کلوچان که در گذشته فاقد مطالعات جامع بود، در سال جاری با تخصیص اعتبارات لازم، مطالعات تکمیلی و ارزیابیهای فنی آغاز شد تا مهار سیلابها در این منطقه متأثر از حوضه سد جیرفت، با رویکردی علمی و پایدار پیگیری شود.
سنجری خاطرنشان کرد: علاوه بر موارد مذکور، در شهرستان جیرفت نیز پروژههای شاخصی تعریف شده که بخشی از آنها از محل اعتبارات دهیاریها و پیگیریهای شهرستانی اجرایی خواهد شد.
نقش سازههای مهار سیلاب و آبخیزداری در جنوب کرمان در تقویت سفرههای آب زیرزمینی و صیانت از اراضی کشاورزی
تکمیل ۲۵ پروژه نیمهتمام در گرو تأمین سهم اعتبارات استانی
وی با اشاره به چالش اصلی تأمین مالی پروژهها افزود: سال گذشته ۳۸ میلیارد تومان اعتبار استانی و ۷۱ میلیارد تومان اعتبار ملی مصوب شد، اما پیشبرد و توسعه بیشتر این طرحها نیازمند همافزایی میان سطوح استانی و ملی است.
سرپرست ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری جنوب کرمان با اشاره به وجود ۲۵ پروژه نیمهتمام آبخیزداری در جنوب استان کرمان تصریح کرد: شرط بنیادین سازمان منابع طبیعی کشور برای تخصیص و تزریق منابع ملی، مشارکت و تأمین سهم استانی این طرحهاست؛ بنابراین تنها در صورت تأمین منابع از محل اعتبارات استانی و کمیتههای برنامهریزی، سهم اعتبارات ملی نیز بهمنظور تکمیل و بهرهبرداری کامل پروژهها جذب خواهد شد.
سنجری با اشاره به انجام مکاتبات رسمی با فرمانداران تأکید کرد: از کمیتههای برنامهریزی شهرستانها و فرمانداران انتظار میرود بهمنظور جلوگیری از راکد ماندن طرحها، سهم اعتبارات استانی را در بودجههای جاری لحاظ کنند؛ چراکه تحقق این امر بستر لازم برای جذب اعتبارات ملی و مصونسازی منطقه در برابر سیلابهای سهمگین را فراهم میآورد.
به گزارش اتحاد ما، جنوب استان کرمان با جمعیتی در حدود یک میلیون نفر، شامل هشت شهرستان جیرفت، عنبرآباد، رودبار، قلعهگنج، کهنوج، منوجان، فاریاب و جازموریان است.