استان کرمان با وجود پتانسیل ۱۰ میلیارد دلاری، درگیر شکافی بزرگ میان ظرفیتهای صادرات غیرنفتی کرمان و واقعیتهای بازار است. بررسی چالشهای ساختاری و ضرورت گذار به تولید صادراتمحور در این گزارش میخوانید.
به گزارش اتحاد ما، توسعه صادرات غیرنفتی برای اقتصادی که سالها تحت تأثیر نوسانات بازار نفت بوده، ضرورتی انکارناپذیر است. این اقدام میتواند تراز تجاری کشور را در برابر کاهش قیمت نفت یا هرگونه اختلال در صادرات انرژی، حفظ کرده و از آسیب دیدن معیشت مردم جلوگیری کند.
در این میان، استان کرمان به عنوان یکی از قطبهای استراتژیک، پتانسیل بالایی برای کاهش وابستگی اقتصادی به نفت دارد. این استان با بهرهگیری از ظرفیتهای گسترده معادن، بخش کشاورزی و صنایع متنوع، در صورت تکمیل زنجیره ارزش افزوده، میتواند اقتصاد ملی را در برابر فشار تحریمها و تکانههای اقتصادی مقاومسازد.
اگرچه آمارهای رسمی نشان میدهند که کرمان در جایگاه نخست صادرات غیرنفتی کشور قرار دارد، اما رئیس اتاق بازرگانی این استان بر این نکته تأکید میکند که میزان صادرات واقعی با ظرفیتهای موجود فاصله زیادی دارد. وی هشدار داد که در حال حاضر تنها بخش کوچکی از پتانسیلهای صادراتی کرمان به بهرهبرداری رسیده و فرصتهای ارزشمند در بازارهای منطقه بهتدریج در حال از دست رفتن هستند.

شکاف ۷ میلیارد دلاری میان ظرفیتهای صادراتی کرمان و میزان واقعی صادرات
چالشهای صادرات غیرنفتی کرمان و ضرورت گذار به تولید صادراتمحور
رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی استان کرمان با تأکید بر اینکه توسعه و نجات اقتصادی این استان در گرو توجه جدی به گسترش صادرات است، هشدار داد که ایران در حال از دست دادن فرصتهای طلایی است و نباید اجازه داد این فرصتها از میان بروند.
سیدمهدی طبیبزاده با اشاره به اینکه بازارهای اوراسیا و آسیای میانه فرصتهای بسیار مناسبی برای توسعه صادرات هستند که تاکنون نادیده گرفته شدهاند، افزود: عراق، افغانستان، پاکستان و کشورهای آفریقایی نیز بازارهای مهمی هستند که در حال از دست رفتن میباشند. وی در ادامه این پرسش را مطرح کرد که برای بهرهبرداری بهتر از فرصتهای پیش رو، چه اقداماتی باید انجام شود؟
وی با تبیین برنامههای اتاق بازرگانی برای توسعه تولیدات صادراتمحور در کرمان، خاطرنشان کرد که راه نجات تولید و کسبوکارها، تمرکز بر تولید محصولات صادراتی است؛ این امر مستلزم توجه ویژه به مؤلفههایی نظیر رقابتپذیری، کیفیت، برندسازی، بازاریابی و بازارسازی در فرآیند تولید است.
رئیس اتاق بازرگانی کرمان افزود: کشورهای توسعهیافته، تولید صادراتمحور و رقابتپذیر در بازارهای جهانی را زیربنای توسعه خود قرار دادهاند و از این منظر، تولید را راه نجات و توسعه کشور خود میدانند. در راهبرد مدنظر اتاق بازرگانی کرمان نیز بر این موضوع تأکید شده و برنامههای متعددی برای توسعه بازار در دست اجراست؛ چرا که این نوع سرمایهگذاری راهبردی، مسیری هموار برای توسعه استان و کشور فراهم میکند.
وی در ادامه گفت: کرمان از ظرفیتهای بینظیر و توانایی بالایی در خلق مزیتهای تولیدی و تجارت خارجی برخوردار است که نمونههای بارز آن در تولیدات لاستیک، تابلوهای برق، صنایع پلیاتیلن و غیره مشهود است. همچنین بخشهای مس، فولاد، معدن، کشاورزی و خدمات فنی و مهندسی شرکتهای دانشبنیان، از توانمندیهای فوقالعاده این استان محسوب میشوند؛ با این حال، باید تلاش کرد تا «مزیت تولید» به «مزیت فروش» تبدیل شود.
طبیبزاده با اشاره به تمرکز اتاق بازرگانی بر موضوع برندسازی بنگاههای اقتصادی و برگزاری دورههای آموزشی در این زمینه، تصریح کرد: صادرات کالا ممکن است گذرا و یکبارمصرف باشد، اما برندسازی به معنای خلق اعتبار، اعتماد و جذب مشتریان وفادار جهانی با هویتی اصیل از کرمان است. ما به دنبال آن هستیم که صرفا صادرکننده کالا نباشیم، بلکه نام کرمان را به نمادی از کیفیت و اعتماد در جهان تبدیل کنیم.
وی افزود: در راستای حمایت از بنگاههای اقتصادی که توان مالی کافی برای برندسازی ندارند، پلتفرمی طراحی شده است که علاوه بر آموزش، آنها را در مسیر عملیاتی کردن برندسازی یاری میدهد.
رئیس اتاق بازرگانی کرمان در پایان تأکید کرد که حمایتهای این نهاد برای توسعه بازار و برندسازی، اقدامی مقطعی نخواهد بود. هدف اصلی، ایجاد اکوسیستمی است که در آن گسترش بازار، برندسازی صادراتی و حضور در بازارهای نوظهور بهطور همزمان محقق شود. وی خاطرنشان کرد که معیار موفقیت این اتاق، تعداد نمایشگاهها نیست، بلکه میزان قراردادهای منعقد شده و رونق واقعی کسبوکارهاست.
شکاف هفت میلیارد دلاری میان صادرات و ظرفیتها

بررسی پتانسیلهای اقتصادی استان کرمان در بخشهای معدن و کشاورزی
این هشدار در حالی مطرح میگردد که رئیس اتاق بازرگانی کرمان پیشتر در همایش روز صادرات، ظرفیت صادراتی این استان را ۱۰ میلیارد دلار برآورد کرده بود؛ با این حال، میزان صادرات فعلی به کمتر از سه میلیارد دلار محدود شده است که بخش عمده آن شامل مواد خام نظیر پسته، خرما، سنگآهن و کاتد مس است.
آمارهای گمرکی نیز مؤید همین واقعیت است؛ بر اساس این آمار، در پنج ماه نخست سال جاری، ۲۳۰ هزار تن کالا به ارزش ۵۴۰ میلیون دلار از گمرکات استان کرمان صادر شده است که محصولات اصلی آن شامل کاتد مس، پسته، اکسید مولیبدن، فولاد، شکر، خرما، آلومینیوم و کاشی بوده است. در همین بازه زمانی، ارزش واردات استان از میزان صادرات آن پیشی گرفته و موجب تشدید ناترازی تجاری شده است.
رتبه نخست در صادرات و محرومیت از تسهیلات بانکی

چالش عدم دسترسی صادرکنندگان کرمانی به تسهیلات بانکی تخصصی
یکی دیگر از چالشهای ساختاری که صادرکنندگان کرمانی با آن دستبهگریبان هستند، عدم دسترسی به ابزارهای مالی تخصصی است. رئیس کمیسیون صنعت اتاق بازرگانی کرمان با انتقاد از عدم تناسب میان تسهیلات اعطایی و جایگاه صادراتی این استان اظهار داشت: «کرمان رتبه نخست صادرات غیرنفتی کشور را در اختیار دارد، اما با وجود پرداخت ۱۵۰ هزار میلیارد تومان تسهیلات توسط بانک توسعه صادرات طی دو سال اخیر، صادرکنندگان این استان سهمی از این منابع دریافت نکردهاند.»
حامد بدرآبادی در این زمینه افزود که چالش اصلی و بنیادین صادرکنندگان، کمبود نقدینگی و سرمایه در گردش است و بخشی از منابع مالی شرکتهای بزرگ همچنان در مرکز کشور متمرکز مانده است.
ضرورت تحول در استراتژیهای برندسازی و بازاریابی برای بهرهبرداری از ظرفیتهای صادراتی کرمان

ضرورت تغییر رویکرد از صادرات مواد خام به برندسازی محصولات با ارزش افزوده
محمدعلی طالبی، استاندار کرمان، با تأکید بر اینکه ابعاد برندسازی فراتر از مسائل اقتصادی است و باید حوزههای برندسازی شهری و گردشگری را نیز در بر بگیرد، خاطرنشان کرد که تجربه نشان میدهد بسیاری از تولیدکنندگان استان تمایلی به استفاده از ابزارهای تبلیغاتی و معرفی فعالانه محصولات خود ندارند. وی پذیرش اصل تبلیغات توسط مدیران بنگاهها را نخستین گام ضروری دانست و اقدام اتاق بازرگانی کرمان در راستای آموزش و تربیت نیروی انسانی متخصص در این حوزه را گامی راهگشا و بسیار مهم توصیف کرد.
استاندار کرمان همچنین به وجود نقص در زنجیره ارزش برخی محصولات و ضعف همکاری میان تولیدکنندگان برای پیشبرد برنامههای بازاریابی مشترک اشاره کرد. وی افزود: «در کنار برنامهریزی برای تولید، اگر راهبردهای مشخصی برای فروش و بازاریابی در بازارهای داخلی و خارجی تدوین شود، علاوه بر حفظ درآمد حاصل از ارزش افزوده محصولات در استان، از ثبت برندهای محصولات کرمانی توسط سایر استانها نیز جلوگیری خواهد شد.»
وی همچنین به اتاق بازرگانی کرمان پیشنهاد داد تا برنامههای برندسازی خود را بر اولویتهای مستعد و با بازدهی سریع متمرکز کند. همچنین تأکید کرد که تدوین نقشه راه ارتقای برند با مشارکت تمامی بخشها، باید به عنوان مسیری برای توسعه برندسازی در تمامی حوزههای استان در دستور کار قرار گیرد.
کرمان با ظرفیت اعلامشده ۱۰ میلیارد دلاری، در حال حاضر با خروج تدریجی از بازارهای همسایه و اتکا به صادرات مواد خام، در وضعیتی قرار دارد که به گفته رئیس اتاق بازرگانی، روشهای گذشته تنها نتایج گذشته را به همراه خواهد داشت. اکنون این پرسش اساسی مطرح است که برای بهرهگیری بهینه از فرصتهای موجود و آتی در راستای منافع استان و کشور، چه اقدامات متمایزی باید انجام شود.