دانشکده علوم پزشکی جیرفت در حالی سالانه بیش از ۱۲۰ دانشجوی جدید میپذیرد که سالن تشریح آن با بحران شدید کمبود جسد روبهرو است و تنها با یک کالبد فرسوده به کار خود ادامه میدهد؛ وضعیتی که ضرورت ترویج فرهنگ اهدای پیکر برای آموزش پزشکی را به عنوان تنها راهکار پایدار جهت نجات کیفیت آموزش پزشکان آینده منطقه دوچندان کرده است.
به گزارش اتحاد ما، آموزش پزشکی پیوندی ناگسستنی با واقعیتهای زیستی دارد؛ واقعیتی عینی که در کتابهای درسی و نرمافزارهای دیجیتال، تنها سایهای کمرنگ از آن بازتاب مییابد. در دورانی که فناوری میکوشد با تکیه بر شبیهسازها خلأ تجربههای دستاول را جبران کند، «سالن تشریح» همچنان قلب تپنده دانشکدههای پزشکی به شمار میرود؛ محیطی که دانشجو در آن نه با نگارههای تخت و دوبعدی، بلکه با پیچیدگیهای شگفتانگیز عروق، اعصاب و بافتهایی روبهرو میشود که هر یک روایتی از حیات یک انسان را در دل خود به همراه دارند.
با این حال، دانشکده علوم پزشکی جیرفت در این بخش آموزشی با کمبود منابع حیاتی کالبدشکافی دستوپنجه نرم میکند. این چالش فراتر از یک مسئله صرفا دانشگاهی، به موضوعی زیرساختی برای نظام سلامت منطقه جنوب کرمان بدل شده است. هنگامی که پای تربیت طبیبانی در میان باشد که دستانشان در آینده نزدیک در اتاقهای عمل همین منطقه نجاتبخش جان مردم خواهد بود، ارتقای آموزش دیگر یک انتخاب ساده دانشگاهی نیست، بلکه ضرورتی بنیادین برای سلامت عمومی به حساب میآید.
در مسیر کسب مهارتهای بالینی، هیچ ابزاری جایگزین کالبد واقعی نمیشود. هر پیکر، اطلسی عینی از تمایزهای آناتومیک میان انسانهاست؛ جزئیاتی که کتابهای مرجع از بازتاب دقیق آنها ناتواناند و تنها در جریان کالبدشکافی آموزشی آشکار میشوند. از سوی دیگر، واردات و خرید پیکر از منابع خارجی در کنار هزینههای سرسامآور و پیچیدگیهای لجستیکی، با موانع اخلاقی و استانداردهای سختگیرانه بینالمللی همراه است؛ روندی که دسترسی به آن را برای مراکز آموزشی نوپا بسیار دشوار میسازد.
در کنار این چالش آموزشی، یک ضرورت فرهنگی نیز احساس میشود. در بطن باورهای دینی و اجتماعی مردم جنوب کرمان، مفاهیمی چون ایثار و صدقه جاریه جایگاهی رفیع دارند؛ اما پیوند میان اهدای پیکر پس از مرگ و نقش حیاتی آن در آموزش کادر درمان هنوز به شایستگی برای جامعه تبیین نشده است. مرگ در دیدگاه سنتی ممکن است پایان یک مسیر تلقی شود، اما با نگرش نوعدوستانه به پیشرفت علمی، میتواند به سرآغازی برای گسترش مرزهای دانش بدل گردد.
این دیدگاه دعوتی است برای تبدیل پایان حیات فردی به امتدادی ماندگار از خدمت و نجات جان انسانها. هر پیکر اهدایی، یک محیط یادگیری ارزشمند است که دهها پزشک را برای سالهای متمادی در مسیر مهارتافزایی هدایت میکند؛ سرمایهگذاری اجتماعی مؤثری که بازده آن به شکل ارتقای سطح سلامت عمومی و نجات جان بیماران نمود مییابد. نهادینهسازی چنین رویکردی نیازمند تغییر در نگرشهای سنتی و باور عمیق به این حقیقت است که اثرگذاری انسان تنها به دوران حیات محدود نیست، بلکه میتواند به عنوان میراثی پویا از تخصص، تا سالها در تجربیات پزشکان جوان جاری بماند.
در این گزارش، فراتر از بررسی کمبودهای موجود، ظرفیتهایی واکاوی شده است که میتوانند این چالش را به فرصتی برای تحول علمی جنوب کرمان بدل کنند. در همین راستا، برای تبیین ابعاد گوناگون این موضوع و راهکارهای پیشرو، گفتوگویی با یکی از متخصصان دانشگاه علوم پزشکی در جنوب استان کرمان انجام شده است.
اهمیت حیاتی کالبد واقعی در آموزش عملی آناتومی به دانشجویان پزشکی دانشگاه جیرفت
زنجیرهای از ایثار؛ از معلم ۳۵ ساله تا دانشجوی ارشد
دانشیار رشته آناتومی و معاون آموزشی دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی جیرفت با تاکید بر ضرورت نهادینهسازی فرهنگ اهدای پیکر برای اهداف آموزشی بیان کرد: اهدای پیکر پس از مرگ، یک «نذر مهربانی علمی» به شمار میرود که از طریق تربیت پزشکانی توانمند، جریان دانش را زنده نگه میدارد و هر کالبد اهداشده، کلاس درسی ماندگار برای نجات جان انسانهاست.
دکتر فاطمه سیدی روز پنجشنبه در گفتوگو با خبرنگار اتحاد ما اظهار داشت: متاسفانه در حال حاضر با چالش جدی کمبود کالبد در سالن تشریح روبهرو هستیم و با توجه به هزینههای فوقالعاده سنگین خرید، تنها راهکار منطقی و پایدار، ترویج فرهنگ اهدای پیکر است.
وی با اشاره به وضعیت کنونی سالن تشریح این دانشکده افزود: هماکنون تنها ۲ کالبد در اختیار داریم که یکی از آنها عملا دیگر قابل استفاده نیست و دیگری نیز بیش از ۱۰ سال قدمت دارد؛ وضعیتی که به هیچ وجه پاسخگوی نیازهای آموزشی بیش از ۱۲۰ دانشجوی ورودی جدید در هر سال نخواهد بود.
این عضو هیات علمی دانشگاه با تصریح بر اینکه فرهنگ اهدای پیکر در جنوب کرمان مغفول مانده و توجه جدی رسانهها، روحانیون و نخبگان را میطلبد، به نمونههایی از ایثار داوطلبان اشاره کرد و گفت: ۶ سال پیش معلم ۳۵ سالهای با این باور که زندگیاش وقف تعلیم و تربیت شده و مایل است پس از مرگ نیز پیکرش در خدمت آموزش قرار گیرد، برای اهدای پیکر اقدام کرد؛ فردی که خوشبختانه هنوز در قید حیات است و امیدواریم سالیان متمادی به رسالت آموزشی خود ادامه دهد.
وی یادآور شد: در تجربهای دیگر، یکی از دانشجویان کارشناسی ارشد آناتومی در کرمان، وصیتنامه اهدای پیکر خود را در پایاننامهاش درج کرد. همچنین بانویی ۷۰ ساله که فرزندانش را به ثمر رسانده بود، انگیزه خود را از این اقدام خداپسندانه، پایان یافتن مسئولیتهای خانوادگی و ادای دین به پیشرفت علم عنوان کرد.
سیدی خاطرنشان ساخت: تأثیرگذارترین نمونه، معلم بازنشستهای بود که مرتبا برای بازدید به سالن تشریح کرمان میآمد و حتی محل قرارگیری کالبدش را نیز مشخص کرده بود؛ شخصیتی که استمرار حضور و نیت خالصانهاش، نمادی درخشان از مسئولیتپذیری اجتماعی و باور عمیق به ایثار علمی محسوب میشود.
نهادینهسازی فرهنگ نذر علمی و اهدای جسد برای ارتقای سلامت عمومی در جنوب استان کرمان
سرمایهگذاری برای ارتقای سلامت عمومی با ترویج فرهنگ اهدای پیکر برای آموزش پزشکی
معاون آموزشی دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی جیرفت با تاکید بر اینکه هر پیکر اهدایی زمینه آموزش دهها پزشک را مهیا میکند که در آینده نجاتبخش جان بیماران در همین هشت شهرستان جنوبی استان خواهند بود، اظهار کرد: بسیاری از این پزشکان در چارچوب تعهدات قانونی خود به مردم این منطقه خدمترسانی میکنند؛ از این رو، اهدای پیکر عملا نوعی سرمایهگذاری برای ارتقای سلامت خود جامعه به شمار میرود.
وی با دعوت از اقشار گوناگون مردم، نخبگان و خیران جهت پیشگامی در این اقدام انساندوستانه، تصریح کرد: کاهش فاصله فرهنگی میان مرکز استان و مناطق جنوبی در موضوع اهدای پیکر، در گرو اعتمادسازی و روشنگری درباره جنبههای شرعی و حقوقی آن است.
وی خاطرنشان کرد: علاقهمندان به همراهی در این «نذر مهربانی علمی» میتوانند با حضور در دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی جیرفت، فرمهای مربوطه را تحویل گرفته و از طریق ثبت وصیت خود، نقشی مؤثر در این چرخه نجاتبخش ایفا کنند.
آموزش آناتومی به منزله ستون اصلی آموزش پزشکی، بر پایه تشریح پیکر استوار است؛ چراکه دانشجویان تنها با مشاهده ساختار عینی بدن، درک تفاوتهای آناتومیک و یادگیری مهارتهای بالینی و جراحی به پزشکانی کارآمد بدل میشوند. با وجود این اهمیت بنیادین، دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی جیرفت کماکان با چالش جدی کمبود کالبد روبهرو است و رفع این گره نیازمند همراهی آگاهانه جامعه است.