به گزارش اتحاد ما، پیشگیری همواره به عنوان یکی از کارآمدترین و کم هزینه ترین راهکارها در نظام سلامت و رفاه اجتماعی جهت کاهش آسیب های فردی و خانوادگی قلمداد شده است. در این میان، مشاوره ژنتیک جایگاه ویژه ای دارد؛ خدماتی که با ارائه امکان تصمیم گیری آگاهانه به خانواده ها پیش از ازدواج یا تولد، می تواند مانع بروز بحران های درمانی و اجتماعی شود. اهمیت این موضوع در مناطقی که الگوهای اجتماعی خاص مانند ازدواج های فامیلی در آن ها رواج بیشتری دارد، دوچندان است. متخصصان بر این باورند که ارتقای آگاهی عمومی درباره نقش ژنتیک در بروز بیماری ها و معلولیت ها، موجب تسهیل مداخلات زودهنگام و کاهش هزینه های سنگین درمانی و حمایتی می گردد.
در همین راستا، اداره کل بهزیستی استان کرمان طی سال های اخیر تلاش کرده است تا دسترسی به خدمات مشاوره و آزمایش های ژنتیک را بیش از پیش برای جامعه هدف تسهیل کند. این رویکرد که اکنون با افزایش تقاضای عمومی مواجه شده، نیازمند تداوم برنامه های اطلاع رسانی و فرهنگ سازی در سطح جامعه است. مدیرکل بهزیستی کرمان در نشست خبری اخیر خود با فعالان رسانه، ضمن تشریح راهبرد این سازمان در حوزه پیشگیری، بر اولویت بخشی به فرآیند غربالگری در تمامی عرصه ها تاکید کرد. علیرضا وحیدزاده با ارائه آماری از سال گذشته اظهار داشت: ۲ هزار و ۱۶۰ نفر جهت دریافت مشاوره ژنتیک به این سازمان مراجعه کرده اند که از این میان، ۵۴۴ نفر از کمک هزینه های آزمایش ژنتیک (در بازه ۲۸۰ تا ۳۰۰ میلیون ریال) بهره مند شده اند. وی این روند صعودی را نشانه ای از ارتقای سطح آگاهی جامعه نسبت به خدمات پیشگیرانه دانست و افزود که افزایش مراجعان نشان می دهد مردم خود بر اهمیت این موضوع واقف هستند.
وحیدزاده همچنین با اشاره به پیوند میان برخی الگوهای خانوادگی و احتمال بروز مشکلات ژنتیکی، بر ضرورت مراجعه خانواده ها به مراکز مشاوره تاکید کرد. وی گفت: اگرچه نمی توان در مناسبات اجتماعی مانند ازدواج های فامیلی مداخله مستقیم داشت، اما بسیار حیاتی است که این زوج ها حتماً برای مشاوره ژنتیک اقدام کنند. وی افزود که سازمان تا سقف ۳۰۰ میلیون ریال در این زمینه حمایت مالی انجام می دهد. همچنین با استناد به داده های اطلس معلولان استان، خاطرنشان کرد که درصد بالایی از معلولیت ها ریشه در مسائل ژنتیکی و ازدواج های فامیلی دارد و لذا آگاهی بخشی در این حوزه باید در اولویت نخست قرار گیرد. این رویکرد نشان می دهد که سیاست های بهزیستی تنها به ارائه خدمات اداری محدود نمی شود، بلکه به دنبال پیوند دانش تخصصی با واقعیت های اجتماعی و فرهنگی منطقه است.
وی همچنین از رشد ۱۸ تا ۱۹ درصدی تقاضا برای خدمات مشاوره ای ژنتیک خبر داد که نشان دهنده خودآگاهی جامعه بدون نیاز به الزامات بالادستی است. از سوی دیگر، دسترسی به مراکز تخصصی نیز فراهم شده است. در شهر کرمان، ظرفیت هایی نظیر موسسه خیریه ثامن الحجج، آزمایشگاه های دکتر بذرافشانی و رازی، مراکز مشاوره ژنتیک دکتر صباغ، مهر، دکتر نصری مقدم، امین، دکتر میرحسینی مادر و مرکز مشاوره نیک برای پاسخگویی به مراجعان فعال هستند. معرفی این مراکز بخشی از استراتژی پیشگیرانه برای تسهیل مسیر مراجعه و اطلاع رسانی دقیق به خانواده هاست.
اهمیت این اقدامات در نتایج ملموس آن مشهود است. دانشگاه علوم پزشکی کرمان نیز در گزارش های خود، موفقیت چشمگیری را در کنترل بیماری تالاسمی گزارش کرده است. طبق گزارش اتحاد ما، معاونت بهداشتی این دانشگاه اعلام کرد که در سال گذشته هیچ مورد جدیدی از تالاسمی ماژور در شهرستان های تحت پوشش ثبت نشده است؛ دستاوردی که حاصل اجرای دقیق پروتکل های غربالگری پیش از ازدواج و مشاوره ژنتیک بوده است.
پیمان سنجری پور، کارشناس برنامه ژنتیک و تالاسمی معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی کرمان، با تاکید بر اهمیت آزمایش های پیش از ازدواج برای بررسی وضعیت ناقل بودن زوجین، روند ارجاع در استان را تشریح کرد. وی افزود که در کرمان، زوجین پس از دریافت معرفی نامه از دفاتر رسمی، به مرکز مشاوره ژنتیک مختاری ارجاع داده می شوند تا در صورت نیاز، نظر پزشک متخصص اعلام گردد. سنجری پور با اشاره به اینکه بیش از ۸۷۰۰ زوج در سال گذشته تحت غربالگری قرار گرفته اند، خاطرنشان کرد که پوشش مشاوره ای ۱۰۰ درصدی و ثبت ۶۲۶ زوج ناقل یا مشکوک در سامانه، منجر به عدم ثبت موارد جدید تالاسمی ماژور شده است. وی در پایان تاکید کرد که تالاسمی بیماری قابل پیشگیری است و آگاهی خانواده ها کلید دستیابی به جامعه ای سالم است.
در نهایت، موفقیت در کنترل تالاسمی، الگویی برای سایر حوزه های ژنتیکی است. پیوند میان آگاهی عمومی، دسترسی آسان به مراکز و حمایت های مالی می تواند ابزاری قدرتمند برای کاهش نرخ معلولیت ها در استان باشد؛ مسیری که داده های بهزیستی و دانشگاه علوم پزشکی کرمان بر ضرورت تداوم آن صحه می گذارند.