به گزارش اتحاد ما، بناهای تاریخی به عنوان شناسنامه هویتی هر سرزمین شناخته می شوند؛ میراثی فرهنگی که در صورت عدم حفاظت، نه تنها تاریخ محلی را محو می کنند بلکه حلقه ای از زنجیره تمدن بشری را برای همیشه از بین می برند. بنای تاریخی میر زبیر در روستای شریف آباد قهستان شهرستان سیرجان، یکی از این گنجینه های در معرض خطر است که با وجود ثبت ملی، همچنان منتظر توجه جدی برای جلوگیری از تخریب کامل است.
اگر از میان باغ های بادام روستای شریف آباد قهستان در بخش پاریز و در فاصله ۶۰ کیلومتری شهر سیرجان عبور کنیم، بنایی باشکوه به چشم می خورد که کارشناسان قدمت آن را به قرن ششم هجری، یعنی حدود ۹۰۰ سال پیش، نسبت می دهند و از نظر معماری و تزئینات در استان کرمان کم نظیر است.
ساکنان منطقه این بنا را با نام «میر زبیر» می شناسند و بر اساس روایتی، کاربری آن مسجد بوده است، اما روایت دیگری آن را آرامگاه شخصی به نام میر زبیر معرفی می کند؛ موضوعی که برای مسئولان میراث فرهنگی هنوز قطعی نشده و نیازمند بررسی ها و کاوش های تخصصی بیشتر است.
اگرچه این بنای تاریخی در دوره هایی مرمت شده و ثبت ملی گردیده و مردم بومی نیز در حفظ آن تلاش کرده اند، اما تغییرات جوی و فعالیت های سودجویانه آسیب هایی به آن وارد کرده است. این بنا نیازمند مرمت، ساماندهی و معرفی به عنوان یک ظرفیت ارزشمند گردشگری است که بارها از سوی مسئولان محلی و مردم مطرح شده اما تاکنون مورد توجه کافی قرار نگرفته است.
محمود صالحی، محقق و نویسنده حوزه میراث فرهنگی، با اشاره به قدمت کهن بنای میر زبیر اظهار داشت: نام بنا نشان می دهد که این اثر به دوره پیش از حاکمیت حکومت های شیعی بازمی گردد و وجود محراب در آن احتمال مسجد بودنش را تقویت می کند. وی افزود: گچ بری های به کار رفته در این بنا نشان دهنده تمدن پیشرفته و شهرنشینی از دوره صفویه تا قاجار است، هرچند تاکنون پژوهش تاریخی جامعی درباره این بنا انجام نشده است.
محسن اسدی، باستان شناس و پژوهشگر، نیز درباره تاریخچه بنا گفت: در این محل دو مقبره به نام های میر طلحه و میر زبیر وجود دارد و سبک گچ بری آن مشابه مسجد جامع نیریز و آتشکده های منطقه است. او تأکید کرد که مشخصات و تصاویر قدیمی این بنا، پیش و پس از مرمت، در آرشیوی که توسط وی گردآوری شده موجود است و مسئولان می توانند از این اسناد برای مرمت بهره ببرند.
با این حال، بخشدار پاریز در گفت وگو با خبرنگار اتحاد ما با اشاره به مرمت این بنا در سال ۱۳۷۵، بیان کرد: از آن زمان تاکنون تنها یک یا دو بار بازسازی انجام شده که این اقدامات در شأن حفظ و مرمت یک اثر باستانی و تاریخی نیست. حامد گوئینی افزود: مکاتبات متعددی با روسای فعلی و پیشین اداره میراث فرهنگی سیرجان برای مرمت و حفاظت این بنا صورت گرفته، اما متأسفانه تاکنون هیچ اقدام عملیاتی اصولی انجام نشده است. وی همچنین به حضور گردشگران در این مکان اشاره کرد و ابراز امیدواری نمود که بازدید انجمن های تخصصی و پوشش رسانه ای موجب جلب توجه جدی مسئولان برای مرمت و تبدیل این بنا به قطب گردشگری شود.
دهیار روستای شریف آباد قهستان نیز اظهار داشت: این بنا در سال ۸۵۰ قمری بازسازی شده و در سال ۱۳۷۵ در فهرست آثار ملی ثبت گردیده است. این اثر از نمای بیرونی چهارضلعی و از داخل شش ضلعی است. محمد نورمندی افزود: این بنا شباهت زیادی به گنبد جبلیه کرمان با قدمت حدود هزار سال دارد، اما نقوش گچ بری منحصربه فرد آن در هیچ اثر تاریخی کرمان دیده نمی شود. وی تأکید کرد که با توجه به ثبت ملی بودن اثر، اداره میراث فرهنگی و نهادهای مرتبط باید نظارت و مرمت آن را بر عهده گیرند. هرچند مردم بومی تلاش هایی برای حفظ بنا انجام داده اند، اما حمایت های لازم ضروری است.
دهیار روستا ادامه داد: روزانه تعداد زیادی حفار غیرمجاز در این محل به کاوش می پردازند که علاوه بر آسیب به بنا، برای ساکنان منطقه ایجاد مزاحمت می کند و باید با این موضوع برخورد شود.
رییس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان سیرجان نیز اظهار داشت: قدمت این بنا به قرن پنجم و ششم هجری بازمی گردد و آثار با چنین ویژگی های معماری و گچ بری در استان کرمان نادر هستند. وحید حسینی افزود: آنچه از بنای میر زبیر باقی مانده تنها بخشی از بنای اصلی است که تاکنون بازسازی نشده است. هرچند در گذشته مرمتی صورت گرفته، اما بنا همچنان نیازمند مرمت مجدد و توجه ویژه است. وی با اشاره به ضرورت بهبود مسیر دسترسی به این بنا تأکید کرد که برای توسعه گردشگری در این منطقه باید مسیر دسترسی بهینه شود تا بازدیدکنندگان بتوانند به سهولت از این مجموعه دیدن کنند.
رییس اداره میراث فرهنگی سیرجان افزود: در حال حاضر دهیاری روستا مسئولیت مراقبت از بنا را بر عهده دارد و این منطقه ظرفیت تبدیل شدن به قطب گردشگری را داراست که می توان در کنار جاذبه های تاریخی از ظرفیت های گردشگری روستایی نیز بهره برد.
وی در ادامه با بیان اینکه کاربری اصلی بنا هنوز به طور قطعی مشخص نیست، خاطرنشان کرد: ساختار بنا شبیه مسجد نیست و احتمالاً آرامگاه است، اما برای تعیین هویت واقعی آن نیازمند پژوهش های باستان شناسی هستیم. با توجه به شباهت های سبک معماری، این بنا ممکن است مربوط به دوره ایلخانی و منتسب به «میر زبیر» یا «میرطلحه» باشد، اما برای اثبات این موضوع باید مطالعات علمی و گمانه زنی های باستان شناسی انجام شود.
حسینی در پایان با اشاره به ضرورت تخصیص بودجه برای نجات این بنای تاریخی گفت: حداقل اقدام ممکن، جذب مشارکت بخش خصوصی و اختصاص بودجه دولتی برای انجام مطالعات و مرمت اصولی است تا این اثر به مجموعه ای گردشگری قابل دسترس تبدیل شود.
بنای میر زبیر سیرجان با معماری شگفت انگیز و گچ بری های کم نظیر خود برای علاقه مندان و گردشگران تقریباً ناشناخته باقی مانده و امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند نگاه دقیق و حمایتی جدی است، چرا که فرسایش زمان همراه با بی توجهی انسان، بقای این میراث کهن را به شدت تهدید می کند.