در پی هشدارهای اقلیمی مبنی بر وقوع بارشهای فرانرمال پاییزی، خطر مهارناپذیر سیلاب جیرفت و طغیان رودخانههای هلیل، شور و ملنتی، مسئولان شهری را ناچار به درخواست فوری اعتبارات استانی کرد.
به گزارش اتحاد ما، دشت جیرفت در جنوب استان کرمان با استقرار کانونهای جمعیتی و روستاهای پرشمار، در محاصره خشنترین حوضههای آبریز منطقهای قرار گرفته است؛ پهنهای راهبردی که سالهاست میان بحران فرساینده خشکسالی و وقوع سیلابهای ویرانگر و آنی دستوپنجه نرم میکند.
کاهش نفوذپذیری و فرسایش شدید خاک به دلیل دورههای طولانی کمبارشی از یک سو و هشدارهای اقلیمی درباره اثرات پدیده «النینو» از سوی دیگر، زنگ خطر را در جنوب کرمان به صدا درآورده است؛ پدیدهای که میتواند ظرف چند ساعت، بارشی معادل چندین ماه را در شیبهای تند حوضه هلیلرود و شاخههای آن فروریزد. این جبر جغرافیایی سبب شده تا بارشهای پاییزی، ضمن ایجاد امیدواری برای بخش کشاورزی، نگرانیهای جدی درباره آسیب به سازهها و بافت شهری پدید آورد؛ وضعیتی که مدیریت آن نیازمند زیرساختهای مهندسیشده و اقدامات بازدارنده فوری است.
آمادهباش در حوضه هلیلرود برای مهار سیلاب جیرفت؛ تشکیل ستاد مدیریت بحران
در پی هشدارهای هواشناسی مبنی بر تشدید الگوهای جوی ناشی از نوسانات دمایی اقیانوس آرام، نشست اضطراری ستاد مدیریت بحران استانداری کرمان با حضور فرمانداران و مسئولان هشت شهرستان جنوبی در جیرفت تشکیل شد. مدلهای اقلیمی نشاندهنده وقوع بارندگیهای رگباری و فرانرمال از نیمه دوم مهرماه و تداوم آن در ماههای آبان، آذر و بهمن است؛ شرایطی که شکلگیری روانآبهای پرحجم را بسیار محتمل کرده است.
مسئولان ستاد بحران با بررسی خسارات سیلهای گذشته، جیرفت را گلوگاه کلیدی مهار روانآبها در جنوب استان ارزیابی کردند؛ چرا که هرگونه طغیان در بالادست این شهرستان، به سرعت موجب زیر آب رفتن اراضی، انسداد شریانهای مواصلاتی و قطع محورهای ترانزیتی و امدادی تا مرزهای تالاب جازموریان خواهد شد. بر همین اساس، ارتقای سطح آمادگی، پاکسازی فوری مسیلها و استقرار ماشینآلات مهندسی و سنگین در دستور کار تمامی نهادهای اجرایی قرار گرفته است.
محاصره کالبدی میان سه رودخانه و آسیبپذیری ملنتی
فرماندار جیرفت با تبیین نقشه پهنهبندی سیلابها اعلام کرد که ساختار این شهر هماکنون تحت تأثیر مستقیم سه رودخانه فعال شامل «هلیل»، «شور» و «ملنتی» قرار دارد. رودخانههای هلیل و شور به عنوان محورهای اصلی تخلیه حوضه آبریز، سکونتگاههای حاشیهای، مناطق روستایی نظیر بخش اسماعیلی و صدها هکتار از اراضی کشاورزی و باغات پربازده منطقه را تهدید میکنند؛ بخشهایی که به دلیل دخل و تصرفهای غیرمجاز و تعرض به حریم آبراهها، در کانون آسیبپذیری قرار دارند.
در این میان، رودخانه «ملنتی» حساسترین نقطه دفاعی و مهار بحران در ساختار شهری جیرفت به شمار میرود. این مسیل به دلیل عبور مستقیم از بافت مرکزی و شرقی شهر، خطری ملموس برای زیرساختها و کالبد شهری محسوب میشود. فرسایشهای پیدرپی و فشار ناشی از سیلابهای پیشین موجب بروز خسارات سازهای و تخریب در بخشهایی از دیواره حفاظتی این رودخانه شده و لزوم اجرای فوری عملیات مرمت، مقاومسازی و تخصیص اعتبارات استانی را دوچندان کرده است.
بررسی وضعیت آسیبپذیری دیوارههای حفاظتی رودخانه ملنتی در مواجهه با سیلاب جیرفت
فرماندار جیرفت با تشریح مخاطرات فصل بارندگی و طغیان رودخانههای هلیل، شور و ملنتی، هشدار داد که زیرساختهای کنونی این کهنشهر بهویژه دیوارههای حفاظتی رودخانه ملنتی نیازمند بازسازی و بهسازی فوری است و منابع مالی شهرداری بهتنهایی برای مهار سیلابهای محتمل کفایت نمیکند.
روحبخش بیگزاده در گفتوگو با خبرنگار اتحاد ما، با اشاره به جغرافیای ویژه جیرفت و استقرار آن در محل پیوند سه رودخانه هلیل، شور و ملنتی، شرایط پیشرو را برای سکونتگاههای روستایی و پهنههای زراعی بسیار حساس ارزیابی کرد.
وی عنوان کرد: رودخانههای هلیل و شور گرچه از شریانهای حیاتی منطقه محسوب میشوند، اما با آغاز هر دوره بارش و خروشهای ناگهانی، امنیت بافت روستایی و اراضی کشاورزی وسیعی را تهدید میکنند. با این وصف، کانون اصلی بحران در حریم شهری، رودخانه «ملنتی» است که جریان آن از میانه بخش شرقی شهر، خطری مستقیم برای تأسیسات و زیرساختهای شهری رقم زده است.
فرماندار جیرفت با ابراز نگرانی جدی از ناپایداری دیوارههای ساحلی ملنتی تأکید کرد: بر اثر فرسایش آبی مداوم و رسوبگذاریهای متوالی در سالیان گذشته، بخشهایی از دیواره حفاظتی این رودخانه دستخوش آسیبهای ساختاری شدیدی شده است.
وی افزود: گرچه مدیریت شهری جیرفت با تکیه بر منابع محدود خود، عملیات بهسازی و مقاومسازی را کلید زده است، اما باید واقعبین بود؛ بودجههای جاری شهرداری هرگز جوابگوی تأمین هزینههای سنگین چنین پروژههای پیشگیرانهای در ابعاد مهار سیل نیست.
بیگزاده یادآور شد: در نشستها و هماهنگیهای صورتگرفته با استاندار کرمان و معاونت امور عمرانی، ضرورت تأمین منابع مالی ویژه برای ایمنسازی ملنتی تشریح شده است. رویکرد ما فراتر از سقف اعتبارات محلی است؛ چراکه حفظ امنیت جیرفت در برابر سیلابهای سهمگین فصلی، مأموریتی در سطح استانی است و تحقق آن منوط به تزریق منابع اختصاصی از محل ستاد مدیریت بحران استان خواهد بود.
لایروبی «بند سراجی»؛ حلقه مفقوده پیشگیری
وی همچنین با اشاره به طرحهای در دست اجرا در محدوده «بند سراجی» تصریح کرد: لایروبی این پهنه بهعنوان گلوگاهی استراتژیک در هدایت سیلاب، با همافزایی نهادهای مسئول و بهکارگیری ناوگان ماشینآلات شهری وارد مرحله عملیاتی شده است.
فرماندار جیرفت خاطرنشان ساخت: تمامی تلاشها معطوف به ارتقای توان تابآوری سازهای پیش از آغاز پیک بارشهاست، اما باید اذعان داشت هماهنگیهای اجرایی بدون تزریق پایدار منابع مالی، صرفا نقشی تسکینی و گذرا دارد.
وی در پایان اعلام کرد: هرچند مجموعه توان و ظرفیتهای شهرستانی برای مدیریت بحران به کار گرفته شده است، اما عبور کمخطر از ماههای بارندگی پیشرو، همراهی قاطع دستگاههای استانی و تخصیص بیدرنگ منابع مالی را میطلبد تا بتوان مانع از بروز آسیب به زیرساختها و خسارت به معیشت بهرهبرداران بخش کشاورزی شد.
لایروبی و بازگشایی مسیرهای استراتژیک هدایت روانآب در حوزه آبریز جیرفت
بسیج ظرفیتهای شهرداری جیرفت برای ایمنسازی رودخانههای شهری
شهردار جیرفت با اشاره به ضرورت اتخاذ تدابیر پیشگیرانه جهت مقابله با خطرات احتمالی بارندگیهای پیشرو، از آغاز و اجرای عملیات گسترده مهندسی و بهسازی بستر رودخانههای شهری از جمله «ملنتی» و سیلبند «حسینآباد» با هدف به حداقل رساندن خطرات و آسیبهای ناشی از سیلاب خبر داد.
مهدی احمدیزاده در گفتوگو با خبرنگار اتحاد ما، ضمن تأکید بر اینکه مدیریت بحران نباید به زمان وقوع حادثه موکول شود، تصریح کرد: با توجه به الگوهای پیشبینی سازمان هواشناسی و هشدارهای تخصصی ستاد مدیریت بحران استان پیرامون احتمال وقوع بارشهای سیلآسا، شهرداری جیرفت از روزهای گذشته با بازنگری در اولویتها، تمامی ظرفیت ماشینآلات عمرانی و گروههای فنی خود را بر ایمنسازی و لایروبی مسیلها متمرکز کرده است.
عملیات عمرانی شبانهروزی شهرداری جهت استحکامبخشی مسیلها پیش از وقوع سیلاب جیرفت
وی با تأکید بر حساسیت ویژه وضعیت رودخانه ملنتی نزد شهروندان جیرفتی، تصریح کرد: ساماندهی و بهسازی بستر و حریم رودخانه ملنتی همواره از اولویتهای حیاتی مدیریت شهری به شمار میرود. در وضعیت کنونی، رویکرد ما فراتر از بهسازیهای مقطعی بوده و تثبیت بنیادین دیوارهها و کف بستر رودخانه را هدف قرار دادهایم تا هنگام طغیانهای بالادستی، آسیب به زیرساختهای شهری به کمترین میزان ممکن کاهش یابد؛ این راهبرد اکنون با حداکثر توان عملیاتی در دست اقدام است.
در همین راستا، شهرداری جیرفت طی روزهای اخیر با بازتعریف اولویتهای اجرایی، تمام ناوگان ماشینآلات سنگین و توان فنی خود را به ایمنسازی مسیلها اختصاص داده است.
شهردار جیرفت با تبیین اقدامات میدانی در محدوده سیلبند حسینآباد اظهار داشت: نیروهای عملیاتی در این محور بهطور شبانهروزی مستقر شدهاند. مأموریت اصلی در این بخش، لایروبی گسترده بستر رودخانه به منظور بالا بردن ظرفیت هدایت آب و نوسازی استاندارد سازههای تخریبشده است. تیمهای فنی پروژه با گودبرداریهای کارشناسی، پیکنی اصولی و احداث دیوارههای محافظتی مقاوم، در تلاشاند تا این نقاط پرخطر را به مناطقی ایمن و پایدار تبدیل کنند.
وی همچنین با اشاره به ضرورت مدیریت هوشمند جریانات آبی افزود: جهت مهار و تنظیم دبی سیلاب و ممانعت از طغیانهای غیرمترقبه، احداث چندین سازه انحرافی، کنترلکننده جریان و سازههای «پلیت» در بستر رودخانه در برنامه قرار گرفته که بخشی از آن به پایان رسیده و بخش دیگر نیز برای جلوگیری از انباشت گلولای و مسدود شدن جریان آب، بهزودی اجرایی میشود.
احمدیزاده یادآور شد: رویکرد راهبردی مدیریت شهری، پیشبرد عملیات مهندسی با شتاب بالا و رعایت کامل شاخصهای فنی است. به شهروندان اطمینان میدهیم همه تدابیر و توان خود را برای مهار مخاطرات احتمالی به کار بستهایم و تا رفع کامل تهدیدها، فعالیتهای عمرانی متوقف نخواهد شد.
وی در پایان متذکر شد: این سلسلهاقدامات عمرانی بهطور پیوسته تحت نظارت کارشناسان مربوطه قرار دارد تا پیش از وقوع بارشهای فصلی، همه نقاط بحرانی کاملا ایمن و مهار شوند.
پهنه جنوبی استان کرمان شامل هشت شهرستان جیرفت، عنبرآباد، رودبار جنوب، قلعهگنج، کهنوج، منوجان، فاریاب و جازموریان با جمعیتی بالغ بر یک میلیون نفر است.