پروژه گسترده نهالکاری در منطقه اکبرآباد راور، گامی راهبردی برای مهار ریزگردها و مقابله با بیابان‌زایی در استان کرمان است که با مشارکت مردم محلی در حال پیشروی است.
به گزارش اتحاد ما، حدود ۳۲ میلیون هکتار از اراضی کشور را بیابان‌ها پوشانده‌اند که ۲۰ درصد از این مساحت، یعنی حدود ۶.۳ میلیون هکتار، در شمال استان کرمان قرار دارد. از میان ۱۶ شهرستان شمال این استان، ۱۳ شهرستان یا کاملا بیابانی هستند یا با خطر جدی بیابان‌زایی روبرو می‌باشند.
در استان کرمان، حدود ۴.۵ میلیون هکتار از عرصه‌های بیابانی در معرض فرسایش بادی قرار دارند. وجود ۲۸ کانون بحرانی در ۱۳ شهرستان شمالی که مساحتی بالغ بر ۱ میلیون و ۲۰۰ هزار هکتار را شامل می‌شود، با ایجاد کانون‌های تولید گرد و غبار و طوفان‌های شن، سلامت عمومی، مسیر‌های ارتباطی و فعالیت‌های اقتصادی را در مناطق وسیعی به مخاطره انداخته است.
استان کرمان همواره در دهه‌های گذشته از مناطق پیشرو در مقابله با بیابان‌زایی در کشور بوده است. این استان با اجرای طرح‌های متنوعی از جمله آبخیزداری و آبخوان‌داری برای ذخیره نزولات آسمانی و تغذیه سفره‌های زیرزمینی، کاشت کمربند‌های سبز با گونه‌های مقاوم به خشکی مانند «تاغ» و «گز»، و استفاده از روش‌های نوین تثبیت شن‌های روان مانند مالچ‌پاشی بیولوژیک و بادشکن‌های زنده، توانسته است به طور چشمگیری از گسترش بیابان‌ها جلوگیری کند.
شهرستان راور در شمال شرق استان کرمان، به دلیل همجواری با کویر لوت، یکی از دروازه‌های اصلی ورود به این جاذبه جهانی محسوب می‌شود. این موقعیت جغرافیایی باعث شده تا این منطقه تحت تأثیر پدیده‌هایی نظیر شن‌های روان، طوفان‌های شن، ریزگردها و فرسایش خاک قرار گیرد.
در همین راستا، پروژه نهالکاری در منطقه اکبرآباد شهرستان راور با هدف احیای پوشش گیاهی و تثبیت خاک، از چهار سال پیش با مشارکت فعال جامعه محلی آغاز شده است. در فاز نخست این طرح که در سال ۱۴۰۱ اجرا شد، تعداد ۱۸ هزار اصله نهال تاغ در سطح ۲۰۰ هکتار از اراضی اکبرآباد کاشته شد.
با توجه به نتایج مثبت مرحله نخست و رضایت ساکنان بومی، فاز دوم این طرح در ۱۷۶ هکتار از اراضی منطقه آغاز شده است. در این مرحله، کاشت گونه‌های گیاهی مقاوم مانند «تاغ» و «اسکمبیل» با هدف تغییر سیمای منطقه از بیابان خشک به پوشش گیاهی سبز انجام می‌شود تا امید‌ها برای بهبود زیست‌محیطی منطقه بیش از پیش تقویت شود.
مشارکت اهالی اکبرآباد در فاز دوم پروژه نهالکاری برای مهار ریزگردها
بازگشت امید به زندگی در دل کویر
محسن پور شبانی، از ساکنان روستای اکبرآباد که در اجرای این پروژه مشارکت دارد، با اشاره به دشواری‌های ناشی از طوفان‌های شن اظهار داشت: «ریزگردها و طوفان‌ها در سال‌های گذشته زندگی ما را مختل کرده‌اند و از محصولات کشاورزی گرفته تا دامداری، همگی در برابر هجوم شن‌ها آسیب‌پذیر بوده‌اند.»
وی با اشاره به درختچه‌های مستقر در فاز نخست پروژه افزود: «این نهال‌ها اکنون به درختچه‌هایی مقاوم در برابر طوفان تبدیل شده‌اند و همچون سپری در برابر گرد و غبار عمل می‌کنند. این پروژه نه‌تنها با ایجاد اشتغال فصلی برای جوانان و اهالی، پایداری اقتصادی ایجاد می‌کند، بلکه از آسیب‌های گرد و غبار به مزارع ما نیز می‌کاهد.»
نهال‌های کاشته شده در فاز اول، اکنون به سپری در برابر گرد و غبار تبدیل شده‌اند
حسین روحانی، یکی دیگر از فعالان این پروژه و از اهالی اکبرآباد، با اشاره به آسیب‌های ناشی از طوفان و شن‌های روان به زیرساخت‌های روستا بیان کرد: «در زمان وقوع طوفان‌های شن، جاده دسترسی روستا به شهر و حتی جاده اصلی راور به مشهد به‌طور کامل مسدود می‌شود. با توجه به حجم بالای تردد روزانه کامیون‌ها و اتوبوس‌ها در این مسیر، این پدیده تهدیدی جدی برای جان و مال مردم محسوب می‌شود.»
وی تصریح کرد: «با مشاهده درختچه‌های تاغ که در فاز اول مستقر شده‌اند، امیدواریم نهال‌های جدیدی که امروز با تلاش همگانی در حال کاشت هستند نیز به‌سرعت رشد کرده و همان سطح از پوشش سبز و مقاومت را ایجاد کنند.»
مهار بی‌وقفه بیابان و مقابله با بیابان‌زایی در کرمان در اکبرآباد راور
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کرمان نیز با اشاره به تلاش‌های مستمر برای مهار بیابان‌زایی در عرصه‌های طبیعی استان گفت: «پس از اجرای فاز نخست نهالکاری در ۲۰۰ هکتار از اراضی منطقه، اکنون فاز دوم این پروژه بر روی ۱۷۶ هکتار از اراضی بیابانی در حال اجرا است که شامل کاشت ۱۷ هزار و ۶۰۰ اصله نهال از گونه‌های مقاوم مانند تاغ و اسکمبیل می‌باشد.»
مدیرکل منابع طبیعی استان کرمان از موفقیت‌های فنی پروژه نهالکاری اکبرآباد می‌گوید
علیرضا ابوالحسنی در این خصوص اظهار داشت که با توجه به قرارگیری استان کرمان در مناطق خشک و نیمه‌خشک و میزان بسیار اندک بارش‌ها در شهرستان راور، نرخ تبخیر و تعرق به دلیل شرایط اقلیمی بسیار بالا است. در حال حاضر، فقدان پوشش گیاهی باعث شده تا سطح خاک در برابر وزش باد و رگبار‌های فصلی، هیچ‌گونه محافظی نداشته باشد.
حفظ زیرساخت‌ها و کشاورزی منطقه
وی خاطرنشان کرد که این وضعیت منجر به جدایش ذرات خاک، تخریب بافت و ساختار آن و در نهایت فرسایش شدید خاک شده است. اجرای این پروژه نهالکاری، علاوه بر محافظت از سطح خاک، از طریق اصلاح بافت آن، نفوذ آب به لایه‌های زیرین و تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی را به حداکثر می‌رساند؛ امری که مستقیما با مدیریت منابع آب در منطقه گره خورده است.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کرمان تأکید کرد که آمار و ارقام از موفقیت فنی این پروژه حکایت دارند. وی افزود که تثبیت اکوسیستم‌های بومی از طریق پروژه نهالکاری در اکبرآباد، فرا‌تر از یک فعالیت کشاورزی، گامی راهبردی در جهت حفظ زیرساخت‌های شهری و کشاورزی منطقه و جلوگیری از پیشروی بیابان به سمت سکونتگاه‌های انسانی است.
وی در ادامه گفت: «با تقویت این کمربند سبز، نه تنها بافت خاک اصلاح می‌شود، بلکه پایداری زیست‌محیطی منطقه در برابر تغییرات اقلیمی نیز تضمین خواهد شد.»