با وجود تمرکز اجرایی کم‌نظیر و انضباط کاری مثال‌زدنی، جامعه ناشنوایان در استان کرمان همچنان در چرخه اشتغال ناشنوایان با سد ناآگاه‌ی کارفرمایان و خلأ آموزش‌های مهارتی مواجه هستند؛ واقعیتی تلخ که ضرورت بازنگری در ساختار‌های حمایتی و کارآفرینی استان را دوچندان می‌کند.
به گزارش اتحاد ما، در ارزیابی کلان بازار کار و مشارکت اجتماعی، همواره بخشی از نیروی انسانی مستعد به حاشیه رانده می‌شوند؛ گروه‌ی که محدودیت‌های ارتباطی، و نه فقدان توانمندی و تخصص، عامل انزوای شغلی آن‌ها شده است. ناشنوایان در ایران با وجود بهره‌مندی از هوش کاربردی بالا، تمرکز عملیاتی کم‌نظیر و انضباط شغلی مثال‌زدنی، همچنان در چرخه اشتغال در برابر دیواری نامرئی از ناآگاه‌ی کارفرمایان و نبود زیرساخت‌های تعاملی متوقف می‌مانند؛ مانعی که ریشه در کمبود بسترهای پیونددهنده میان جامعه ناشنوایان و شنوایان دارد.
در استان کرمان، این چالش‌ها با پیچیدگی‌های بیشتری نمایان می‌شود. بخش عمده‌ای از موانع معیشتی و اجتماعی این قشر نه از ناتوانی فیزیکی، بلکه از دیده نشدن یا پنهان‌بودن ویژگی‌ها و تفاوت‌های آنان سرچشمه می‌گیرد. برخلاف نابینایان که از طریق نشانه‌هایی نظیر عصای سفید در فضا‌های عمومی شناخته می‌شوند، ناشنوایی در تعاملات روزمره پنهان است. همین امر سبب می‌شود این افراد در موقعیت‌های ساده‌ای مانند حمل‌ونقل شهری یا پیگیری امور اداری با گسست ارتباطی روبه‌رو شوند؛ موضوعی که آرامش روانی و دسترسی برابر آنان به فرصت‌ها را تضعیف می‌کند.
حسین مولا، فعال باسابقه حوزه حمایت از ناشنوایان با بیش از چهار دهه تجربه، ریشه این بحران را در شکاف فرهنگی و ارتباطی می‌داند و تأکید می‌کند: اصلی‌ترین چالش ناشنوایان، نبود درک متقابل در روابط و مناسبات اجتماعی است. ناآشنایی عموم جامعه با زبان اشاره، تعامل را دشوار ساخته و سبب فاصله‌گیری ناخواسته این افراد از بدنه جامعه شده است.
نقد نگاه ترحم‌آمیز؛ مانعی اساسی در مسیر اشتغال ناشنوایان
یکی از آسیب‌های جدی در مسیر اشتغال ناشنوایان، جایگزینی سنجش شایستگی‌ها با نگرش‌های ترحم‌آمیز است؛ تصوری نادرست که سبب می‌شود برخی کارفرمایان کارایی و هوش عملیاتی این قشر را دست‌کم بگیرند، در حالی که تجربه عینی نشان می‌دهد ناشنوایان در مشاغل نیازمند دقت بالا و جزئی‌نگری عملکردی شاخص دارند. مولا در تحلیل این موضوع خاطرنشان می‌کند: متأسفانه برخی افراد هنوز با نگاه ترحم‌آمیز با ناشنوایان برخورد می‌کنند و توانمندی‌های واقعی آنان را نادیده می‌گیرند؛ در حالی که این افراد از منظر حافظه، تمرکز حواس و پشتکار عملیاتی، بازده‌ی بسیار بالایی دارند.
وی با استناد به مشاهدات میدانی در بنگاه‌های تولیدی و صنعتی کرمان، بر وجدان کاری و انضباط بالای ناشنوایان تأکید کرده و می‌افزاید: وقت‌شناسی و دقت اجرایی ناشنوایان کم‌نظیر است. پای‌بندی به ساعات کاری، صداقت حرفه‌ای و تعهد در عملکرد از ویژگی‌های بارز این قشر است؛ تجربه کارفرمایان پیشرو نشان می‌دهد هرگاه فرصت آموزش و جذب به ناشنوایان اختصاص یافته، بازده‌ی و وفاداری سازمانی آنان کمتر رقیبی داشته است.
بررسی چالش‌های پیش‌روی اشتغال ناشنوایان و لزوم اصلاح بسترهای مهارتی و ارتباطی در کرمان
خلأ آموزش‌های مهارتی؛ نیاز به بازنگری در مدل‌های حمایتی
آنچه در تحلیل وضعیت اشتغال ناشنوایان نباید نادیده گرفته شود، فقدان دوره‌های آموزش فنی و حرفه‌ای متناسب با نیاز‌ها و ظرفیت‌های ویژه این قشر است. در بیشتر موارد، خانواده‌ها تمام توان و توجه خود را بر درمان مشکلات شنوایی متمرکز می‌کنند، اما در مسیر رشد فردی، توانمند‌سازی و مهارت‌افزایی گام‌های عملی و اثر‌گذاری برنمی‌دارند. این چرخه معیوب آموزشی سبب می‌شود فرد ناشنوا حتی پیش از ورود به بازار کار، در انزوای اجتماعی قرار گیرد.
مولا، فعال این حوزه، با انتقاد از رویکرد منفعلانه خانواده‌ها و نهاد‌های متولی آموزش، در گفتگو با خبرنگار اتحاد ما اظهار داشت: «دنیای ناشنوایان بسیار گسترده و پرظرفیت است، اما متأسفانه کمتر کسی برای آموزش اصولی این افراد وقت صرف می‌کند. وقتی فرزندی در یک خانواده ناشنوا به دنیا می‌آید، تمام دغدغه والدین به نشنیدن او محدود می‌شود و اقدامی بنیادین برای رشد همه‌جانبه و آینده او انجام نمی‌گیرد.»
وی راهکار اساسی برون‌رفت از این چالش را گسترش آموزش‌های مهارتی دانست و افزود: «توسعه دوره‌های فنی و حرفه‌ای برای ورود این قشر به چرخه اشتغال حیاتی است. چنانچه زیرساخت‌های آموزشی مناسب فراهم شود، ناشنوایان می‌توانند در بخش‌های گوناگون اقتصادی و خدماتی به کار گرفته شوند. تجربه ثابت کرده است که این افراد به دلیل تمرکز بالا، مهارت‌ها را به‌سرعت فرا می‌گیرند و وظایف محوله را با کیفیتی متمایز و نظمی کم‌نظیر به انجام می‌رسانند.»
رسانه؛ ابزاری برای عبور از بن‌بست ارتباطی
تحقق جامعه‌ای فراگیر، بدون بازتاب تصویر و مطالبات همه اقشار در آینه رسانه امکان‌پذیر نیست. جامعه ناشنوایان در کشور و به‌ویژه در سطح استانی، سهم بسیار ناچیزی از تولیدات صداوسیما و برنامه‌های خبری دارند؛ موضوعی که خود به تداوم شکاف ارتباطی و انزوای آنان دامن می‌زند.
مولا با تأکید بر نقش بنیادین رسانه‌ها در اصلاح نگرش افکار عمومی و آگاه‌ی‌بخشی به جامعه ناشنوایان تصریح کرد: «رسانه نقشی تعیین‌کننده در این عرصه دارد. سال‌ها پیش پیشنهاد دادم که حداقل هفته‌ای یک فیلم سینمایی با حضور مترجم زبان اشاره پخش شود تا این افراد نیز از محتوا‌های فرهنگی و سرگرمی بهره‌مند شوند. جامعه ناشنوایان نیز بخشی از این مردم است و نیازمند برنامه‌های اختصاصی هستند؛ برای نمونه، پخش بخش‌های خبری استانی با حضور رابط ناشنوایان ضرورتی انکارناپذیر است تا این شهروندان نیز از تحولات پیرامون محل زندگی خود مطلع شوند.»
این فعال حوزه ناشنوایان با اشاره به تجربیات دشوار زیست روزمره این افراد یادآور شد: «ناشنوایان به دلیل دشواری در برقراری ارتباط با عموم مردم، حتی در تردد روزمره شهری و استفاده از ناوگان حمل‌ونقل عمومی دچار چالش‌های متعددی هستند. بار‌ها پیش می‌آید که یک ناشنوا برای تاکسی دست بلند می‌کند، اما راننده به دلیل نشنیدن پاسخی کلامی، مسیر خود را تغییر داده و می‌رود. این‌ها درد‌های پنهان اما آزاردهنده‌ای است که هر روز تکرار می‌شود. در حالی که اگر جامعه به این قشر اعتماد کند، میزان بالای مسئولیت‌پذیری و تعهد کاری آنان را در عمل خواهد دید.»
در پایان این بررسی اجتماعی، آنچه بیش از هر چیز نمایان می‌شود ضرورت تغییر رویکرد و دگرگونی بنیادین از نگاه حمایتی و ترحم‌محور به سمت توانمند‌سازی ساختارمند و نظام‌مند است. جامعه ناشنوایان کرمان نیازمند دلسوزی‌های موقت و نمادین نیست؛ بلکه تحقق عدالت اجتماعی نیازمند بستر‌هایی است که زبان اشاره در آن‌ها نه یک ناهنجاری، بلکه یک زبان ارتباطی رسمی در تمامی ارکان آموزشی، اداری و رسانه‌ای استان تعریف شود.
رفع موانع ارتباطی این قشر، پیش‌شرط بهره‌مندی از سرمایه انسانی ارزشمندی است که در صورت مهیا شدن فرصت، به واسطه تمرکز عمیق، پرهیز از حواشی و وفاداری به انضباط کاری، می‌تواند الگویی کم‌نظیر از بهره‌وری را در بخش‌های صنعتی، تولیدی و خدماتی استان کرمان به نمایش بگذارد. برای گذار از این مسیر، وقت‌شناسی و دقت ناشنوایان در کار، بهترین شاهد مدعاست؛ پیوند دادن دنیای آرام ناشنوایان با بدنه فعال جامعه، دستاوردی دوجانبه برای توسعه پایدار است و زمان آن فرارسیده که جامعه نیز گوش‌های شنوا و نگاه منصفانه خود را به سوی ظرفیت‌های ناب این شهروندان معطوف سازد.