به گزارش خبرنگار علمی اتحاد ما، پژوهشی تحت عنوان «ابعاد افت ریاضیات در ایران؛ زنگ خطری برای آینده آموزش علوم و مهندسی» با اتکا به روش توصیفی-تحلیلی و بهره گیری از داده های رسمی، آمارهای موجود، اسناد آموزشی، مطالعات پیشین و نظرات کارشناسان، وضعیت آموزش ریاضیات در کشور و پیوند آن با حوزه های علوم پایه و مهندسی را مورد واکاوی قرار داده است. یافته های این مطالعه نشان می دهد که کاهش تمایل دانش آموزان به شاخه ریاضی-فیزیک در مقطع متوسطه دوم، در کنار افت کیفیت یادگیری ریاضیات، از جمله تحولات کلیدی نظام آموزشی ایران طی سال های اخیر است. نویسندگان مقاله ضمن بررسی این روند، عواملی نظیر تغییر نگرش خانواده ها و دانش آموزان نسبت به رشته های مهندسی، دگرگونی های بازار کار، عدم انطباق برنامه های درسی با نیازهای صنعتی و شکاف میان دانشگاه و بخش تولید را از دلایل اصلی این پدیده برشمردند.
در این نوشتار، ریاضیات به عنوان ستون اصلی آموزش های علوم پایه و مهندسی معرفی شده و بر نقش حیاتی آن در تقویت مهارت هایی همچون استدلال، تفکر تحلیلی، مدل سازی و حل مسئله تأکید شده است. همچنین با توجه به گسترش فناوری های نوظهور، هوش مصنوعی، انرژی های تجدیدپذیر و صنایع دانش بنیان، ضرورت تقویت آموزش علوم پایه در ساختار آموزشی کشور برجسته گردیده است. محققان با الگوبرداری از تجربیات جهانی، توسعه آموزش های STEM (علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات) را از رویکردهای پیشرو در نظام های آموزشی جهان دانسته اند و خاطرنشان کرده اند که تحقق این الگو مستلزم ارتقای توانمندی های ریاضی دانش آموزان است.
کاهش سهم شاخه ریاضی
طبق داده های مورد استفاده در این پژوهش، سهم دانش آموزان رشته ریاضی-فیزیک در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۳، حدود ۱۶ درصد از کل دانش آموزان شاخه نظری بوده است. نویسندگان مقاله خاطرنشان کردند که اگرچه این رقم نسبت به برخی سال های گذشته رشد اندکی داشته، اما همچنان با آمارهای دهه های پیشین فاصله معناداری دارد. همچنین بررسی روند داوطلبان ریاضی در آزمون سراسری نشان می دهد که علی رغم نوسانات سالانه، سهم این گروه هنوز به سطوح مطلوب سابق بازنگشته و افزایش حضور سایر رشته ها، به ویژه علوم تجربی، ترکیب کلی داوطلبان ورود به دانشگاه را تغییر داده است.
کاهش جمعیت دانشجویان در حوزه های علوم پایه و مهندسی
تحلیل آمارهای رسمی نشان می دهد که از سال تحصیلی ۱۳۹۲-۱۳۹۳ تا ۱۴۰۱-۱۴۰۲، جمعیت دانشجویان علوم پایه با حدود ۲۷ درصد کاهش و تعداد فارغ التحصیلان این حوزه با افت ۳۹ درصدی مواجه شده است. همچنین روند کاهشی در جمعیت دانشجویان گروه های فنی و مهندسی نیز در همین بازه زمانی مشاهده می شود. نویسندگان مقاله، این روند نزولی را در پیوند مستقیم با کاهش گرایش به رشته ریاضی-فیزیک بررسی کرده اند.
عملکرد پایین تر از سطح میانگین جهانی در آزمون تیمز
بخش دیگری از این مطالعه به بررسی نتایج آزمون بین المللی TIMSS پرداخته است. بر اساس داده های ارائه شده، میانگین نمره دانش آموزان ایرانی در پایه هشتم در آخرین دوره این آزمون ۴۲۳ بوده که از میانگین جهانی (۵۰۰) کمتر است. همچنین عملکرد دانش آموزان پایه چهارم نیز پایین تر از سطح میانگین جهانی گزارش شده است. پژوهش مذکور اشاره می کند که علاوه بر پایین بودن میانگین نمرات، بخش بزرگی از دانش آموزان ایرانی در سطوح پایین مهارتی قرار دارند و تعداد آنان که به سطوح پیشرفته دست یافته اند، بسیار محدود است.
یافته های کیفی پژوهش
این تحقیق علاوه بر تحلیل های کمی، از بررسی اسناد آموزشی و انجام مصاحبه های نیمه ساختاریافته با متخصصان آموزش ریاضی، مهندسی و سیاست گذاری آموزشی بهره جسته است. یافته ها نشان می دهد عواملی همچون برنامه های درسی، روش های تدریس، فرآیندهای هدایت تحصیلی، نگرش خانواده ها و دانش آموزان، و همچنین پیوند میان دانشگاه و صنعت، از محورهای اصلی تأثیرگذار بر این روندها هستند.
جمع بندی
نویسندگان مقاله تأکید می کنند که ارزیابی وضعیت آموزش ریاضیات بر پایه یک شاخص واحد نبوده، بلکه مجموعه ای از داده های ملی و بین المللی، اسناد آموزشی و مصاحبه های تخصصی مبنای این تحلیل قرار گرفته است. در نهایت، پیشنهادهایی شامل بازنگری در برنامه های درسی، ارتقای کیفیت آموزش ریاضیات، تقویت پیوند میان نظام آموزشی و صنعت و توسعه آموزش های میان رشته ای ارائه شده است.
مقاله مذکور با عنوان «ابعاد افت ریاضیات در ایران؛ زنگ خطری برای آینده آموزش علوم و مهندسی» که توسط ابوالفضل رفیع پور (دانشیار دانشکده ریاضی و کامپیوتر دانشگاه شهید باهنر کرمان) و پویا کریمی (دانش آموخته کارشناسی ارشد آموزش ریاضی از دانشگاه شهید باهنر کرمان) نگارش شده، در جدیدترین شماره فصلنامه «آموزش مهندسی ایران» منتشر گردیده است. این پژوهش با تکیه بر داده های رسمی سازمان آموزش و پرورش، سازمان سنجش، نتایج آزمون تیمز و مصاحبه با خبرگان، روندهای آموزش ریاضیات در ایران را مورد بررسی قرار داده است.